In een gelekt rapport van VN-experten worden opnieuw ernstige vragen gesteld bij de mogelijke betrokkenheid van de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) bij de oorlog in Soedan. Er zouden aanwijzingen zijn dat de VAE via Tsjaad wapensteun levert aan de RSF, de Soedanese paramilitaire groepering verantwoordelijk voor grootschalige mensenrechtenschendingen. De bevindingen vallen samen met een rechtszaak die Soedan heeft aangespannen tegen de VAE voor het Internationaal Gerechtshof. De VAE ontkent alle beschuldigingen.
Gelekt VN-rapport en genocidezaak voor Internationaal Gerechtshof vergroten druk op Emiraten over mogelijke wapensteun aan Soedanese RSF-militie
Inass Mouhamou
Gepubliceerd:
Een VN-expertenrapport, dat eerder deze week gelekt werd, heeft nieuwe bezorgdheid aangewakkerd over de rol van de Verenigde Arabische Emiraten in de oorlog in Soedan. De vrees bestaat dat de oorlog in Soedan, die ondertussen al 2 jaar aanhoudt en waarbij al meer dan 12 miljoen mensen op de vlucht zijn geslagen, onder meer in stand gehouden zou worden door wapens afkomstig uit de Verenigde Arabische Emiraten.
Zo beschrijft een 14 pagina's tellend VN-rapport, dat dateert van november en bezorgd werd aan het sanctiecomité voor Soedan van de VN-Veiligheidsraad, een consistent patroon van vrachtvluchten met Ilyushin Il-76TD-toestellen vanuit de Verenigde Arabische Emiraten naar bases in Tsjaad.
Volgens een auteurspanel van 5 VN-experts lopen er vanuit Tsjaad minstens 3 mogelijke smokkelroutes richting Soedan. Opvallend is dat de vliegtuigen tijdens cruciale delen van hun traject van de radar verdwenen, wat volgens de experts zou kunnen wijzen op pogingen om detectie te vermijden. De vluchten waren zo frequent dat ze volgens de experts een "nieuwe regionale luchtbrug" hebben gecreëerd.
Geen direct bewijs
De timing van de vluchten valt samen met escalaties van de gevechten in El Fasher en een toename van drone-activiteit van voornamelijk de RSF, een van de strijdende partijen in het conflict. Maar het rapport kon geen direct bewijs verzamelen voor wapens aan boord van de vliegtuigen.
Het is ondertussen al het zoveelste alarmerende rapport dat wijst op de mogelijke betrokkenheid van de Verenigde Arabische Emiraten bij het verwoestende conflict in Soedan. Zo publiceerde The New York Times in 2023 al een onderzoek over de manier waarop de Golfstaat onder het mom van humanitaire hulp militaire steun levert aan de RSF.
Het conflict in Soedan: een overzicht
In Soedan doet een machtsstrijd binnen het leger het land nu al bijna 2 jaar op zijn grondvesten daveren. Tienduizenden burgers zijn al om het leven gekomen. Centraal in het conflict staat de rivaliteit tussen 2 generaals: die van het reguliere leger, Abdel Fattah al-Burhan, en die van de paramilitaire groep RSF (Rapid Support Forces) Mohamed Hamdan Dagalo, ook bekend als Hemedti.
Na de val van dictator Omar al-Bashir in 2019, zou een burgerregering aan de macht komen in Soedan. De RSF en het regeringsleger SAF waren het echter niet eens over het tempo en de verdeling van de macht. De 2 generaals kwamen daarbij lijnrecht tegenover elkaar te staan. Beide groeperingen begonnen zich te bewapenen en troepen te verplaatsen, wat leidde tot wederzijdse beschuldigingen en het uitbreken van gevechten in april 2023.
Het gewapende conflict heeft het land in de grootste humanitaire crisis ter wereld gestort. Meer dan 12 miljoen mensen hebben hun huis moeten verlaten, en een ernstige hongersnood teistert de helft van de Soedanese bevolking. Volgens de Verenigde Staten plegen de rebellen van RSF een genocide.
Maar welke belangen zou de VAE kunnen hebben in Soedan? En waarom zou de Golfstaat net de RSF steunen en bijvoorbeeld niet het regeringsleger?
Soedan is een van de grootste landen op het Afrikaanse continent. Het is strategisch gelegen aan de Hoorn van Afrika. Soedan is bijzonder rijk aan natuurlijke grondstoffen, waaronder goud, dat goed is voor het overgrote deel van de export van het Oost-Afrikaanse land. En net dat goud zou volgens experts massaal zijn weg naar de VAE vinden, een belangrijke speler in de wereldwijde goudhandel.
Volgens schattingen van de ontwikkelingsorganisatie Swissaid heeft in 2022 maar liefst 66,5 procent van de Afrikaanse goudexport naar de VAE via smokkel het continent verlaten. De Golfstaat is de grootste afnemer van Soedanees goud, een sector die grotendeels wordt gecontroleerd door Dagalo.
Een relatie tussen Dagalo's RSF en de Arabische Golfstaat zou dus niet alleen economisch, maar ook ideologisch interessant zijn. Zo profileert de RSF zich als een tegenmacht tegen de Moslimbroederschap – een islamistische beweging die in de Emiraten en verschillende andere Arabische landen verboden is – en speelt de paramilitaire gewapende groepering daarmee in op regionale gevoeligheden. Het regeringsleger daarentegen blijft verbonden met elementen uit het voormalige islamistische regime van Bashir, wat de bezorgdheid bij buitenlandse actoren voedt.
Rechtszaak in Den Haag
Volgens het regime in Soedan is het duidelijk: de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) zijn medeplichtig aan genocide vanwege hun vermeende steun aan de RSF in de aanhoudende burgeroorlog. Khartoum heeft de VAE er ook officieel van beschuldigd - voor het Internationaal Gerechtshof (ICJ) in Den Haag - "de drijvende kracht" te zijn achter de "genocide" in Darfoer.
Volgens de aanklacht heeft de VAE financiële, militaire en politieke steun verleend aan de RSF, en behalve wapenleveringen, ook dronetraining en de rekrutering van huurlingen verzorgd.
De "steun van de VAE aan de RSF en de met hen geallieerde milities, die tot op vandaag doorgaat, blijft de belangrijkste drijvende kracht achter de genocide door moord, verkrachting, gedwongen verplaatsing en plundering", verklaarde Muawia Osman, waarnemend minister van Justitie van Soedan, bij de opening van de hoorzittingen voor het ICJ vorige week.
Soedan wil dat de rechters van het hof de VAE verplichten om eventuele steun aan de RSF stop te zetten. Ook vraagt het land "volledige schadevergoedingen", om de slachtoffers van de oorlog te compenseren.
VAE ontkent alle beschuldigingen
De Golfstaat ontkent alle beschuldigingen met klem. Volgens Reem Ketait, hoge functionnaris van de VAE, maakt Soedan "schaamteloos misbruik van een gerespecteerde internationale instelling" en is er "helemaal geen juridische of feitelijke basis".
"Wat Soedan vandaag nodig heeft, is geen politiek theater maar een onmiddellijk en dringend staakt-het-vuren en een duidelijk engagement van de twee strijdende partijen om te onderhandelen over een vreedzame oplossing", zei Ketait in een verklaring.
De komende weken moet het hof zich buigen over de zaak. Zowel Soedan als de VAE hebben het genocideverdrag van 1948 ondertekend. De VAE heeft echter een voorbehoud bij een deel van het verdrag, wat volgens juridisch experts de kans klein maakt dat de zaak effectief zal doorgaan.
