Mogen influencers hun kinderen inzetten voor reclame op sociale media? "Wettelijk gezien is dit kinderarbeid"

"Mag ik het kaasje nu opeten mama?" "Ja hoor, dat heb je verdiend." Samen met haar dochtertje maakt influencer An-Katrien Casselman spelenderwijs reclame voor de Pokémonkaasjes van Babybel. Het dochtertje heeft een eigen Instagramaccount met 28.000 volgers, waar regelmatig zulke speelse advertenties verschijnen. Voor speelgoed, kledij of Disneyland bijvoorbeeld. 

'Momfluencer' Céline Schraepen kiest ervoor om beelden van haar 3 kinderen te delen op haar familieaccount 'Nicefamily_'. Daar post ze uit het leven gegrepen foto's en filmpjes. Regelmatig verschijnt er ook een advertentie, zoals voor een 'kidsproof' reisje of een merk kinderschoenen. 

Het zijn geen uitzonderingen. Heel wat influencers en bekende Vlamingen voeren hun kinderen op om reclame te maken op sociale media voor allerlei producten. 'Family influencing' zit in de lift. Maar de regelgeving hierrond is volgens velen een ondoorzichtig warboeltje. 

Zowel Casselman als Schraepen zijn zeer goed ingelezen over het juridisch kader, en gaan hiermee om met zorg. "Maar wat veel andere ouders niet weten, is dat het hier wettelijk gezien gaat om kinderarbeid", zegt kinderrechtencommissaris Caroline Vrijens. 

Volgens de Arbeidswet is het "verboden om kinderen te laten werken buiten het kader van hun opvoeding of vorming". "Als kinderen en jongeren worden ingezet op sociale media, en er sprake is van een verdienmodel, kun je dus spreken over kinderarbeid", zegt Vrijens. 

"Veel te weinig ouders beseffen dat ze de wet overtreden wanneer ze hun kinderen laten opduiken in reclame." Maar in realiteit zouden zowel de ouders als de opdrachtgevende merken vervolgd kunnen worden als er verboden kinderarbeid wordt vastgesteld. 

Daar zijn goede redenen voor, vindt de kinderrechtencommissaris. "De rechten van kinderen die intensief deelnemen aan zulke activiteiten komen in het gedrang. Allereerst het recht op privacy, en het recht op vergetelheid: filmpjes die online worden gepost, blijven voor een hele lange tijd op het internet circuleren." 

Maar het gaat verder. "Kinderen hebben recht op vrije instemming. Het is moeilijk na te gaan of ze niet onder druk worden gezet, of beïnvloed worden om met hun ouders mee te doen. Zeker als ze verantwoordelijk zijn voor een stukje van het gezinsinkomen. Er valt namelijk veel geld te verdienen met zulke posts." 

"Ze hebben ook recht op informatie: beseffen ze wel ten volle wat de consequenties zijn als ze hieraan meedoen? En dan heb je nog recht op vrije tijd en recht op een goede ontwikkeling. Kortom, ouders zijn zich vandaag de dag niet voldoende bewust van de risico's." 

Vorige week toonde VRT 1-programma 'Factcheckers' ook nog maar eens de reële gevaren van 'sharenting', het online delen van foto’s, video’s en informatie van kinderen door ouders. Zo kunnen beelden van kinderen worden misbruikt door pedofielen, of worden gemanipuleerd met artificiële intelligentie. 

Desondanks vinden veel 'dad- en momfluencers' het bestaand wettelijk kader achterhaald. Ze maken zich sterk dat hun kinderen plezier beleven aan de aanwezigheid op sociale media. "Het is een fijne creatieve uitlaatklep."

"Al moet het online tonen van kinderen natuurlijk ethisch verantwoord zijn", zegt Kel Wouters van de Influencer Marketing Alliance. "En het moet ook met mate gebeuren. Maar heel veel influencers, zoals An-Katrien en Céline, zijn enorm hard bezig met het beschermen van hun kind. Ze willen ervoor zorgen dat hun kind er psychologisch niet onder lijdt."

"Trouwens, kinderen mogen nu wel andere activiteiten uitvoeren tegen betaling", zegt Wouters. "Denk aan acteren, zingen, dansen, of modellenwerk." Hiervoor kunnen ouders een individuele vrijstelling aanvragen. Al moet er dan wel worden voldaan aan strenge voorwaarden, afhankelijk van de leeftijd van het kind. Zoals het respecteren van rusttijden en een maximale werktijd.   

Die uitzondering geldt op dit moment nog niet voor kinderen van influencers. "Het gebruik van kinderen op sociale media ter promotie van een specifiek product valt onder het verbod op kinderarbeid wanneer ouders hen regelmatig en repetitief fotograferen of filmen", lezen we in de arbeidsreg lementering .

Toch riskeren ouders die hun kinderen opvoeren in onlineadvertenties niet meteen vervolging. Bij de Arbeidsinspectie horen we namelijk dat ze hiernaar geen proactief onderzoek voeren.

"Een gemiste kans", volgens kinderrechtencommissaris Vrijens, al heeft ze ook begrip. "Voor de Arbeidsinspectie is het moeilijk om in te schatten hoe groot de impact op deze kinderen is. Wordt er geld verdiend met de posts op sociale media? Hoe intensief worden ze daarvoor ingeschakeld? Spenderen ze hier een klein beetje tijd aan, of gaat het te ver?" 

En vanaf wanneer spreken we over "regelmatig en repetitief"? "Het is duidelijk: deze online activiteiten bevinden zich in een grijze zone." Het kinderrechtencommissariaat vraagt daarom een duidelijker regelgevend kader met heldere afspraken, zodat het inzetten van kinderen door influencers wel strikter kan worden gecontroleerd. "We moeten deze online activiteiten uit de grijze zone halen, en de bevolking sensibiliseren over de risico's", vindt Vrijens.

En ook de sector van influencers zit te wachten op duidelijke richtlijnen. "Als het op een ethische en verantwoordelijke wijze gebeurt, moet het kunnen om kinderen te tonen in advertenties. Wij zijn zelf vragende partij om duidelijke afspraken hierover, maar vragen wel dat die worden gemaakt in samenspraak met de sector."

In september 2024 diende CD&V een federaal wetsvoorstel in om het wettelijk kader voor minderjarige influencers aan te passen aan de realiteit van vandaag. De partij vraagt onder meer om activiteiten op sociale media op te nemen in de uitzonderingen waarvoor ouders een vrijstelling kunnen vragen. 

Daarmee wil de partij zorgen voor een betere bescherming. "Minderjarige influencers verdienen net als andere werkende kinderen duidelijke en eerlijke regels", klinkt het. Daarnaast roept de partij de federale regering op om een centraal informatie- en meldpunt voor (online) kinderarbeid op te richten.