Trump draait Amerikaanse politiek met 180 graden: de Democratische partij stond erbij en keek ernaar

Dat de Amerikaanse Democraten het moeilijk hebben, is het understatement van het jaar. Met de Senaat en het Huis van Afgevaardigden stevig in Republikeinse handen, heeft de Amerikaanse president Donald Trump alle kaarten om zijn beleid door te voeren.

Dat weinig Republikeinen tegen zijn beslissingen willen of durven te stemmen, is mooi meegenomen. En dan hebben we het nog niet over de presidentiële besluiten, waarmee Trump de grenzen van de uitvoerende macht verkent.

De onmacht van de Democraten werd al meermaals pijnlijk duidelijk in de Amerikaanse Senaat. Dat gebeurde onder meer tijdens de hoorzittingen om kandidaten voor ministerposities te screenen. Ondanks de scherpe vragen van de Democraten, slaagden toch bijna alle kandidaten erin om de functie in de wacht te slepen. 

Bij Robert F. Kennedy Jr. (minister van Volksgezondheid) verwezen ze naar eerdere uitspraken dat vaccins onveilig zijn en autisme kunnen veroorzaken. Bij de hoorzitting van Tulsi Gabbard (directeur van de Nationale Inlichtingendiensten) vroeg Democratisch senator Mark Warner meermaals of zij klokkenluider Edward Snowden als een verrader zag, waar Gabbard op weigerde te antwoorden.

De hoorzittingen veroorzaakten ook bij Republikeinse senatoren enkele twijfels, maar dat bleek niet genoeg om de nominaties tegen te houden. Bij Pete Hegseth (minister van Defensie) spande het er even om en sloten 3 Republikeinen zich aan bij de Democraten, waardoor de uitslag op 50 voor- en 50 tegenstemmen uitkwam. Vicepresident JD Vance kon met zijn beslissende stem de benoeming redden. 

De Democraten zijn in de Senaat in de minderheid en de partij heeft er ook te maken met interne spanningen. Zo veroorzaakte de Democratische oppositieleider van de Senaat Chuck Schumer in maart nog een crisis binnen zijn eigen partij door met de Republikeinen mee te stemmen over een noodwet.

De VS stevende af op een 'government shutdown'. Om dat te vermijden, hadden de Republikeinen een noodwet opgesteld die het overheidsapparaat draaiende moest houden. 

In die noodwet stonden enkele voorzieningen die de Democraten niet zinden. Denk aan extra middelen om de grens met Mexico te bewaken en 13 miljard dollar aan bezuinigingen op projecten van verschillende overheidsdiensten. De Republikeinen hadden 60 stemmen nodig om de noodwet erdoor te krijgen in de Senaat, maar de meeste Democraten wilden de noodwet niet goedkeuren.

Enter Chuck Schumer, die samen met 9 andere Democratische senatoren besloot om de noodwet toch te steunen. "Ik geloof dat dit de beste manier is om de schade die de regering-Trump zal aanrichten tot een minimum te beperken", zei Schumer toen. Met die woorden gaf de senator in essentie toe dat zijn partij weinig kan doen om zich tegen het beleid van de president te verzetten.

Heel wat prominente figuren binnen de partij reageerden scherp op Schumers keuze om de noodwet te steunen. Voormalig voorzitter van het Huis Nancy Pelosi vond dat Schumer had bijgedragen aan een wet die "werkende Amerikaanse families een zware klap zou toebrengen". Toen de minderheidsleider van het Huis Hakeem Jeffries de vraag kreeg of hij nog vertrouwen had in Schumer, kwam het antwoord: "volgende vraag".

"De Democraten zijn nog op zoek naar de beste manier om Trump tegen te werken." Dat zegt Thomas De Graeve, Amerika-correspondent voor VRT NWS.

"Het probleem is ook dat er momenteel geen eensgezinde lijn is. Moeten ze elke kans om hem te dwarsbomen in handen nemen en alles proberen te blokkeren, zoals senator Chris Murphy voorstelt? Of moeten ze zich focussen op een aantal specifieke issues en andere aan zich laten voorbijgaan? Dat is de strategie die senatoren Chuck Schumer en Cory Booker voorstaan, al hebben we daar ook nog maar weinig van gezien."

"Ik denk dat ze vooral in shock en in snelheid gepakt waren. Op dit moment gaat het al iets beter. Onder meer het beleid van de importtaksen biedt de Democraten de hoop dat Trump zichzelf in de voet schiet. Het is natuurlijk geen duurzame strategie, maar het kan wel helpen als de reactie tegen Donald Trump en Elon Musk groot genoeg is om op mee te surfen."

Er schuiven intussen ook heel wat Democraten naar rechts op, in de hoop de gematigde kiezers meer aan te spreken. "Kijk naar Gavin Newsom, de gouverneur van de staat Californië (die ook werd gezien als een mogelijke vervanger van Joe Biden tijdens de presidentsverkiezingen, red.). Die schuifelt nu een stukje naar het midden, in plaats van de zeer progressieve kant op te gaan", zegt De Graeve.

Newsom doet dat onder meer met een nieuwe podcast, getiteld 'This Is Gavin Newsom'. Daarbij gaat hij ook in gesprek met prominente rechtse figuren als Steve Bannon, de controversiële oud-adviseur van Donald Trump. In zijn podcast is Newsom alvast niet mild voor de Democratische partij. 

"Onze partij krijgt er zwaar van langs", zei Newsom al. "Het beeld dat we uitstralen is toxisch. Mensen denken niet dat we hen steunen. Ze denken dat we hun waarden niet delen. Ze denken dat we elitair zijn. People don't think we make any damn sense."

Dat de Democraten weinig kunnen doen om Trump te dwarsbomen, veroorzaakt duidelijk heel wat frustraties bij het kiespubliek. Uit een recente peiling van Quinnipiac University blijkt dat 68 procent van de Amerikaanse kiezers ontevreden is over de manier waarop Democraten in het Congres hun werk doen. Een andere peiling van CNN/SSRS toont zelfs dat slechts 29 procent van de respondenten positief naar de partij kijkt, een historisch dieptepunt.

Dat ongenoegen is bijna tastbaar tijdens 'town hall meetings', momenten waarop de nationale politici de tijd nemen om in gesprek te gaan met hun kiezers en vragen te beantwoorden. Zo kregen de Democratische senatoren Mark Kelly en Ruben Gallego te horen dat "ze het vuiler moeten spelen" en "met de Republikeinen in de modder moeten duiken". Vertegenwoordiger Glenn Ivey kreeg dan weer het verwijt dat hij "te weinig ruggengraat toont" en "strategisch inzicht" moest kweken.

"De Democratische achterban vindt dat de politici te mak reageren en dat nemen ze hen kwalijk", legt De Graeve uit. "Veel mensen vinden dat de Democratische boodschap niet fel genoeg overkomt."

Voorlopig zitten de Democraten vast, zonder de politieke macht om maatregelen van de Republikeinen te blokkeren. Vanuit de oppositie proberen ze de Amerikaanse kiezer opnieuw te overtuigen van hun standpunten. "Het is ook nog vroeg: de Democraten hebben nog de tijd om zich te herpakken", stelt De Graeve.

De blik staat dan ook op 2026, wanneer de tussentijdse verkiezingen plaatsvinden. De Amerikanen trekken dan opnieuw naar de stembus om alle zetels in het Huis van Afgevaardigden en een derde van de plaatsen in de Senaat te vullen. De Democraten hopen verschillende zetels in het Huis van de Republikeinen af te snoepen. De partij heeft al een lijst opgesteld met districten die ze blauw willen kleuren, onder meer in de staten Tennessee, Kentucky en Texas.