Jonge fitnessers in de ban van gespierde influencers, experts waarschuwen: "Extreem ideaalbeeld is onhaalbaar"

Basile is 15 jaar en gaat 3 keer per week met zijn vrienden naar de fitness. Om zijn gedachten te verzetten, maar ook om spieren te kweken. "Je kan er samen zijn met je vrienden en praten over je dag of over school. Ik zou ook kunnen gaan voetballen, of naar een park gaan met vrienden. Dus waarom dan niet fitnessen? En je krijgt er ook nog spieren van." 

Fitness is de laatste jaren uitgegroeid tot een van de meest populaire sporten bij Vlaamse jongens. Tien jaar geleden stond fitness niet eens in de top 5 van populairste sporten. Vandaag staat het op de tweede plaats, net na voetbal. Bijna een kwart van de jongens die sporten, gaat naar de fitness. 

Dat jongeren meer werken aan hun spieren is goed, zegt inspanningsfysioloog Katrien Koppo (KU Leuven). Kracht kan je volgens professor Koppo maar beter opbouwen als je jong bent. Want vanaf je 30e neemt je spiermassa langzaam af.

"In het verleden heeft men veel ingezet op cardio-training: lopen, fietsen, 10.000 stappen per dag... Dat is allemaal heel belangrijk en dat moeten we blijven doen. Maar voor de categorie van 15- tot 18-jarigen is het toch ook belangrijk dat ze minstens 3 keer per week spierversterkende oefeningen inbouwen." 

Maar na een korte rondvraag bij enkele jongeren, horen we al snel een heel andere reden om te fitnessen: voor de looks en om er zo breed mogelijk uit te zien. En dat heeft alles te maken met sociale media. 

Marloes de Brabandere (UGent) doet onderzoek naar fitness influencers, of 'fitfluencers', en welke invloed ze hebben op jongeren tussen de 12 en 18 jaar. Zij merkt dat jongeren die veel fitness content op hun sociale media zien, al snel worden meegezogen in een spiraal, tot ze niets anders meer te zien krijgen dan video's van gespierde lichamen. 

"Als jongere is het heel moeilijk om je daar tegen te verzetten. Je bent nog in ontwikkeling en nog zoekende naar je identiteit. Die continue blootstelling, de vergelijkingen, en het feit dat die influencers veel gespierder zijn dan jezelf, zorgen voor die negatieve impact." 

"Sommigen zien op TikTok alleen nog maar video's over fitness, en krijgen op YouTube of Instagram alleen nog maar perfecte lichamen te zien", bevestigt ook Basile. Zo krijgen jongeren al snel het idee dat iedereen zo'n 'perfect' lichaam heeft. "En dan ga je uiteindelijk heel onzeker worden." 

Maar zo'n perfect lichaam is helemaal niet realistisch, zegt de Brabandere. "Die fitness influencers trainen vaak 7 dagen per week en hebben een heel strikt dieet."

"Dat is niet haalbaar voor jongeren die naar school gaan. Voor hen is dat een extreem ideaalbeeld waarmee ze zich constant vergelijken, maar dat eigenlijk onhaalbaar is. En net het feit dat dat onhaalbaar is, zorgt ervoor dat ze zich dan slecht gaan voelen."

Naast een onrealistisch lichaam, promoten fitness influencers op sociale media geregeld ook supplementen, zoals creatine of eiwitpoeders. Vaak worden de influencers daarvoor betaald door de producenten van die supplementen. 

"Influencers hebben een vriendschappelijke relatie met hun volgers. Als volger heb je echt het gevoel dat je die influencer echt wel kent", vertelt de Brabandere. "En dat is net de reden waarom die merken zo geïnteresseerd zijn in fitness influencers. Want als influencers supplementen aanprijzen, dan voelt dat alsof een vriend jou dat aanprijst, en dan ga je dat ook veel sneller kopen." 

Ook Basile en zijn vrienden gebruiken eiwitpoeders. Tot grote bezorgdheid van de moeder van Basile. "Ik maak mij daar wel zorgen over, omdat het in mijn ogen niet nodig is", spreekt ze haar vrees uit. 

De moeder van Basile heeft gelijk: jonge sporters hebben geen supplementen nodig. Dat bevestigt professor Koppo. Eiwitten en creatine, een supplement dat helpt bij korte, explosieve inspanningen, kunnen inderdaad zorgen voor sterkere spieren en betere prestaties. Maar hun werking is enkel onderzocht bij volwassenen, niet bij kinderen of adolescenten. 

Bovendien kunnen heel wat supplementen die online worden verkocht gevaarlijke stoffen bevatten. Pano testte 10 verschillende supplementen die op sociale media worden gepromoot. In 3 van de 10 supplementen werden gevaarlijke en verboden stoffen teruggevonden.

Sommige influencers gaan nog verder. Hun lichamen worden gespierder en gespierder, en de supplementen maken plaats voor verboden middelen. In hun filmpjes praten de influencers openlijk over de verboden middelen die ze gebruiken. Ook jonge tieners krijgen door het algoritme van TikTok en andere sociale media die filmpjes te zien. 

Uit het onderzoek van De Brabandere blijkt dat sommige jongeren het bovendien totaal niet erg zouden vinden om zelf steroïden in te spuiten. "Ze zijn dan in een fase gekomen waarbij die influencers hen overtuigd hebben dat dat een manier is om gespierd te worden, en dat dat oké is. Zonder stil te staan bij de negatieve gevolgen." 

Bij NADO Vlaanderen, het Vlaams antidopingagentschap, zien ze meer en meer jongeren verschijnen voor de disciplinaire commissie. De organisatie controleert regelmatig in fitnesscentra. Fitnessers die worden betrapt, moeten voor de commissie verschijnen. 

"Meestal gaat het om jongeren die online en op sociale media bepaalde mensen gaan volgen en beginnen door te klikken. Dan is de stap heel snel gezet, en dat baart ons toch wel zorgen", zegt directeur van NADO Vlaanderen Marc van der Beken.  

Bij Basile blijft het doel voorlopig bij wat bredere armen en benen. "Niet zoals bij bodybuilders, helemaal ingeolied en in een onderbroekjes, maar gewoon iets breder en stevigers gebouwd. Dat vind ik mooi", besluit de 15-jarige fitnesser.