Tom Lanoye laat Reynaert de vos klinken als rapper Kendrick Lamar: "Het is tijd om Reynaert te bevrijden van zijn heiligverklaring" 

Ook na een slordige 8 eeuwen is Reynaert de vos springlevend. Op dit moment toert regisseur Dimitri Leue met zijn bewerking ‘Van den vos die amoc maecte’, waarbij 4 acteurs in de pels van alle dieren kruipen. En het stond in de sterren geschreven dat Tom Lanoye zich ooit aan een bewerking van Reynaert de vos zou wagen. Het 13e-eeuwse verhaal speelt zich namelijk af in het Waasland, de bakermat van Lanoye. 

"Ik ben opgegroeid in Sint-Niklaas, kreeg les over Reynaert van dichter Anton van Wilderode in het college, heb meegespeeld in het Reynaert-massaspel op de Grote Markt, in een collant met een staartje en manchetten van bont." En daar stopt het niet: "Ik heb gewerkt in een zaak die ‘Malpertus’ heet, de naam van de vesting van de vos; ik ging plaatjes draaien in ‘Bruin de beer’ aan de Vossenkotstraat."

Tom Lanoye heeft het hele verhaal nu herwerkt in verzen, 300 bladzijden lang. "Ik heb me ongelooflijk geamuseerd. Dit was een soort literair kantklossen. Schrijven is handwerk, het is voortdurend dingen uitproberen." De taal is ontzettend belangrijk bij Reynaert. "De grote misvatting, ook bij Shakespeare, is dat het om de verzen zou gaan. Die zijn lang niet mis bij Reynaert, maar het gaat eigenlijk om de taal."

Tom Lanoye vertrekt van de originele tekst van 'Van den vos Reynaerde' en trekt alle registers open qua rijm en ritme. "Met citaten van Hugo Claus, Gerard Walschap, Herman Brusselmans", maar ook met Engelse krachttermen die recht uit de mond van rappers kunnen komen. "Kendrick Lamar, Eminem, Snoop Dogg of ’t Hof van Commerce, van wie ik zo’n grote fan ben: ze denken dat ze die technieken hebben uitgevonden, maar die zijn natuurlijk eeuwenoud."

En zo klinkt Reynaert als een Amerikaanse rapper. "Ik heb de stem uit ‘Risjaar modderfokker’, mijn bewerking van Richard III van Shakespeare, een aantal eeuwen naar voren geschoven om mijn Reynaert op alles commentaar te kunnen laten geven", zegt Tom Lanoye.  

Als je dit leest, dan hoor je de stem van Lanoye klinken. Hij is dan ook van plan om zijn versie van Reynaert zelf te brengen op een podium. Hij denkt zelfs aan een marathonlezing van het hele boek in het theater, kondigt hij aan in Culture Club op Radio 1.

Er zit veel actualiteit en politiek in het Reynaert-verhaal. "Het gaat niet over dieren, het is bedoeld om commentaar te geven op ons. Ik heb van het luipaard Firapeel een spindoctor van koning Nobel gemaakt." 

Tom Lanoye wil Reynaert de vos ook van zijn sokkel trekken. Literatuurhistoricus Frits van Oostrom deed dat al in zijn boek ‘De Reynaert. Leven met een meesterwerk’. Het was trouwens Van Oostrom die Lanoye over de streep haalde voor deze bewerking:

Er is namelijk iets vreemds aan de hand met het imago van Reynaert de vos. Hij gaat hier en daar nog altijd door voor een sympathieke schurk of schalkse, sluwe deugniet, die de overheid te slim af is. Terwijl hij in werkelijkheid een sadistische misdadiger is, die de kinderen van de haan vermoordt, de vrouw van de wolf verkracht, de welpen in de ogen plast zodat ze blind worden.

Reynaert is bovendien een intrigant van het zuiverste water, die met al zijn misdaden wegkomt.

Regisseur Dimitri Leue noemt hem "crapuul van het zuiverste water" en stelt voor om bij elk standbeeld van Reynaert in Vlaanderen een bordje te hangen: "Dit is een standbeeld voor het boek, maar niet voor de figuur van de vos."

Ook op de cover van ‘ReinAard’ van Tom Lanoye staat het woord ‘schelmenroman’. Hoe komt het dat Reynaert mettertijd een vriendelijker imago heeft gekregen? "Mijn stelling is dat die middeleeuwse Tony Soprano of Peaky Blinder helemaal gecastreerd is, geslacht en opgezet tot schalkse guit zonder gevaar, tot Disney-pop, tot Plopsa-flop, tot deugniet, erger, tot schavuit van pluche en marsepein", klinkt het bij Tom Lanoye.

Tom Lanoye las bewerkingen en vertalingen die de ergste misdaden van Reynaert met de mantel der liefde bedekken. Neem nu het verhaal van de kater Tybeert, die op zeker moment de pastoor aanvalt in zijn kruis, en "uit de rimpelige naadloze zak het ding rukt dat nodig is om de klokken te luiden". In een brave versie werd het slachtoffer veranderd in een 'boer' die in zijn 'aangezicht' werd gekrabd...

Samengevat: het is tijd voor een bevrijding van Reynaert, vindt Tom Lanoye.

'Van den vos Reynaerde' is een dierenepos dat rond 1260 werd geschreven door 'Willem die Madocke makede'. Het boek staat zowel in de algemene Canon van Vlaanderen als in de Canon van de Nederlandstalige literatuur. Het verhaal is al ontelbare malen hertaald en herwerkt, van Stijn Streuvels over Louis-Paul Boon tot Suske en Wiske.