"Gerecht moet beter communiceren, zoals dat in Nederland gebeurt": magistraten schrijven open brief na verkrachtingszaak Leuven

Dinsdag werd een 24-jarige student gynaecologie door de rechtbank in Leuven schuldig bevonden aan verkrachting van een medestudente. Hij kreeg de gunst van opschorting van de veroordeling. Dat betekent dat hij schuldig is - het vonnis heeft het over "ernstige en maatschappelijk onaanvaardbare feiten" - maar dat hij geen straf krijgt. De rechters hebben rekening gehouden met verschillende factoren, zoals de leeftijd van de dader, een blanco strafblad en een gunstige persoonlijkheid.

Het vonnis leidde de afgelopen dagen tot veel discussie op sociale en nieuwsmedia. In onder meer Gent en Leuven waren er protestacties, gisteren ook nog in Antwerpen.

Door alle commotie besliste de rechtbank van Leuven om het vonnis geanonimiseerd online te publiceren. Daarin vinden we een overzicht van de feiten en hoe de rechtbank die beoordeeld heeft.

In een open brief pleit de magistratenvereniging Magistratuur en Maatschappij vandaag voor debat over vonnissen van de rechtbank, op basis van een geïnformeerde mening. Feiten zijn dikwijls complex en gelaagd, achter elke zedenzaak zit een andere geschiedenis. Het is onmogelijk om te oordelen zonder de context te kennen.

"Iedereen heeft het recht om een mening te hebben over de uitspraak van de rechtbank. Er mag debat zijn, er moet debat zijn, dat is goed en wenselijk in een democratische samenleving", zegt Sammy Bouzoumita, rechter in Dendermonde en een van de schrijvers van de open brief .

Maar om het debat goed te kunnen voeren, is het ook wel belangrijk dat rechtbanken en justitie goed communiceren. "Debat gebeurt wel liefst op basis van een geïnformeerde mening. Dus is het belangrijk dat rechters hun beslissing goed uitleggen en justitie goed communiceert."

Het is een van de boodschappen die de briefschrijvers beklemtonen. Het is belangrijk dat er voldoende uitleg gegeven wordt over uitspraken, dat een brug wordt geslagen tussen het oordeel van de rechter en de publieke opinie. Er moet massaal ingezet worden op een betere communicatie door justitie, naar Nederlands model. Ook op sociale media.

"Er zijn al veel stappen gezet bij de magistraten, met persrechters die vonnissen uitleggen, met perscommuniqués. Ik denk dat justitie ook stevig moet communiceren via sociale media. In 2025 kunnen we niet anders, denk ik. Magistraten en rechtbanken moeten aanwezig zijn op sociale media", zegt Bouzoumita.

Volgens het Nederlandse model worden uitspraken onmiddellijk bekendgemaakt. "Geanonimiseerd, maar ze worden onmiddellijk verspreid onder het publiek. De Leuvense rechtbank heeft uiteindelijk beslist om het vonnis geanonimiseerd op de website te zetten."

"Je ziet dat daar toch wel heel gedetailleerd ingegaan wordt op de zaak, zoals het ook hoort in een vonnis." Al moet er ook altijd nuancering zijn. "De vraag in deze zaak nu is of alle betrokkenen, beide partijen, maar ook de samenleving, hierop zaten te wachten. Dat lijkt niet zo te zijn."

Dat een vonnis online gepubliceerd wordt, is uitzonderlijk bij ons. Er staan in dit vonnis ook veel persoonlijke details, ook over het slachtoffer (de rechtbank zegt wel dat enkele details weggelaten zijn om slachtoffer en dader te beschermen, red.).

"Dat is een zeer moeilijke evenwichtsoefening", zegt Bouzoumita. "De Leuvense rechtbank wil wel absoluut meewerken aan die openheid. Maar het aanvankelijke idee was om hier dit vonnis niet te publiceren, net omdat het zo gevoelig was. Er zijn toch wel heel wat privacygevoelige gegevens."

En dat is ook een terechte overweging, vindt Bouzoumita. Het toont volgens de rechter nog maar eens aan dat het allemaal niet zo eenvoudig is. "Het is een slappe koord waarop men moet dansen."

Als rechter zou Bouzoumita "in het algemeen" wel vonnissen publiceren. "Maar in zulke zaken zoals hier moet je toch altijd opnieuw de afweging maken tussen het maatschappelijke belang, het publiek, en het persoonlijke belang van de betrokkenen."

"Voor iedere zaak zal dan toch telkens opnieuw beslist moeten worden wat er moet doorwegen, wanneer het toch wel of toch niet aangewezen is om het vonnis integraal te publiceren."

De magistraten geven met hun open brief aan dat ze het bewust niet over de inhoud van de zaak willen hebben. "Wij willen zeker geen kritiek uiten op het vonnis van de rechtbank, óf het vonnis steunen. Het parket heeft hoger beroep aangetekend, dus het debat over de zaak zelf zal door het hoger beroep moeten worden gevoerd", zegt Bouzoumita.

"Magistraten moeten neutraal zijn, maar dat staat voor ons niet gelijk aan onverschilligheid tegenover het maatschappelijke debat", zegt Bouzoumita. "Er zijn een aantal feiten in het debat, een aantal kernwaarden, die we meer naar voren brengen."

Een van die zaken is hoe een rechter straffen bepaalt. "Het is toch wel belangrijk dat iedere zaak en iedere straf individueel is", beklemtoont Bouzoumita. "De preventieve werking van een straf, het uitdrukkelijk toebrengen van leed aan de dader, is niet langer expliciet een doel van straffen. Dat staat binnenkort ook zo in het wetboek."

Wat is dan wel het doel van straffen? "Dat is klank geven aan de maatschappelijke verontwaardiging over de zaak, maar ook kijken naar de resocialisatie van de dader en de bescherming van de samenleving. Dat is maatwerk dat voor iedere zaak individueel moet gebeuren. En dat leidt niet per se tot strenge straffen."

Het is ook een mythe dat slachtoffers per se altijd vragen naar de strengste straf, klinkt het. "Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat slachtoffers vragen naar erkenning van hun leed, dat de dader hun leed erkent, en dat de rechtbank dat leed ook zo benoemt."

"Slachtoffers vragen vooral dat die feiten zich niet meer opnieuw kunnen voordoen. Om recidive (herhaling van een feit, red.) te beperken, is het zeker niet zo dat een strenge straf het beste antwoord is. Integendeel."