Golf van verontwaardiging na verkrachtingszaak Leuven: "Onevenwicht tussen leed van slachtoffer en gevolgen voor dader"

"Waanzinnig hoeveel reacties dit teweeg brengt, alleen nog maar in de app van Studio Brussel", hoorden we Fien Germijns vanochtend zeggen tijdens de ochtendshow 'Fien en Thibault staan op'. Het onderwerp wist ook bij de presentatrice een gevoelige snaar te raken, en bewoog haar tot tranen toe.

Ook via andere VRT-kanalen stromen boze, droevige of verontwaardigde reacties binnen. Zoals in de commentsectie van de Instagram- en TikTokpagina's van VRT NWS. Van "tranen in mijn ogen van colère" tot "wederom een signaal naar slachtoffers dat hun moedige keuze om klacht in te dienen geen verschil maakt". 

Extra gevoelig ligt voor heel wat Vlamingen het feit dat de dader op weg is om gynaecoloog te worden. "Als hij verder mag studeren vind ik dat zijn naam bekend gemaakt mag worden", schrijft een Instagramgebruiker. "Ik wil zelf kunnen beslissen of ik een gynaecologisch onderzoek laat uitvoeren door een verkrachter."

Intussen heeft het UZ Leuven de student voorlopig op non-actief gezet. “Samen met KU Leuven informeren we ons over de rechterlijke uitspraak en bekijken we hoe we daarmee zullen omgaan”, zegt hoofdarts Gert Van Assche.

Bekijk: Een verontwaardigd filmpje van Elisabeth Lucie Baeten wordt online veelvuldig gedeeld.

Ook Ann De Cnodder, algemeen directeur van Punt. vzw, uit haar onbegrip over de uitspraak van de rechter. Punt. vzw ondersteunt slachtoffers van seksuele intimidatie en geweld, en zet zich in voor sensibilisering en preventie.

"Het is nooit de bedoeling van Punt. om te polariseren of om vonnissen van rechters in vraag te stellen", vertelt De Cnodder op Studio Brussel. "Maar we merken dat veel mensen gefrustreerd zijn omwille van de straffeloosheid. Er is een disproportie tussen het leed van het slachtoffer en de gevolgen voor de dader."

De dader vroeg opschorting van straf, omdat een strafblad een groot probleem zou vormen om werk te vinden in de geneeskunde. De rechter is die redenering gevolgd. "Maar zijn slachtoffer is ook student. De kans dat zij haar studies af kan maken, is door zijn acties een pak kleiner geworden."

Tijdens de plenaire zitting in het Vlaams Parlement heeft Vlaams minister van Justitie Zuhal Demir gereageerd op de commotie rond dit vonnis. "Het is niet aan mij om te oordelen over het vonnis van de rechter. Maar ik wil wel graag een oproep doen aan de magistratuur: elk woord heeft een betekenis. De magistratuur moet dus goed nadenken over wat men schrijft."

Daarmee verwijst de minister naar de motivering van de rechter om de student geen straf te geven. "Want men zegt dat er inderdaad grenzen zijn overschreden en dat de dader schuldig is bevonden. Maar gelet op het feit dat de dader beloftevol en succesvol is, krijgt hij geen straf. Elke burger die dit leest, zal denken 'ah, als de dader arbeider was geweest, kreeg hij een andere straf en kwamen de feiten wel op zijn strafblad'."

"We mogen nooit zwijgen en moeten seksueel geweld aanpakken, zowel preventief als justitieel", zei de minister nog. "Dat zijn we op z'n minst de slachtoffers en hun familie verschuldigd."

Het gebrek aan bestraffing voelt voor 'de onderbuik van Vlaanderen' als zeer onrechtvaardig. Maar straffeloosheid is een structureel probleem in onze samenleving, vertelt De Cnodder aan Fien Germijns. 

"Elk jaar worden 30.000 mensen het slachtoffer van verkrachting. Beeld je in: dat is een volle festivalweide van Rock Werchter. Elk jaar opnieuw. 43 procent van die slachtoffers zijn minderjarig. Voor velen is verkrachting hun allereerste seksueel contact."

De cijfers roepen bij Germijns heftige emoties op. "Elk jaar een volledige weide die dit meemaakt. Ik vind dat zo erg om te horen", reageert ze huilend.

En slechts een fractie van de daders wordt veroordeeld. "Amper 4 procent van de slachtoffers doet aangifte van verkrachting. 96 procent kiest er dus voor om dat niet te doen. En van alle aangiftes resulteert amper 15 procent in een effectieve veroordeling. Want in zulke zaken is het altijd woord tegen woord. In veel gevallen is er niet voldoende bewijs."

"Dat er hier een veroordeling heeft plaatsgevonden, is dus statistisch gezien al uitzonderlijk." In deze zaak was er dan ook sprake van bewijs van seksuele handelingen, en heeft de dader bekentenissen afgelegd. "En toch volgt er nog geen straf, ook al ligt het bewijs op tafel. Het is logisch dat mensen dit niet accepteren", meent De Cnodder.

Volgens De Cnodder wordt de problematiek van seksueel geweld nog niet voldoende serieus genomen, en niet hard genoeg aangepakt. "De impact op slachtoffers wordt zwaar onderschat. Bij een verkrachting wordt er iets van je afgenomen dat je nooit meer terugkrijgt. Slachtoffers kampen vaak een leven lang met problemen met intimiteit en een gevoel van rusteloosheid."

Ze maakt daarbij de vergelijking met een inbraak: "Wanneer dieven in je huis inbreken, ben je vies van elk kastje dat ze hebben aangeraakt. Bij een verkrachting wordt je eigen lichaam een plaats delict, waar je als slachtoffer mee verder moet proberen te leven."

Bij Punt. vzw ziet De Cnodder met haar eigen ogen hoe slachtoffers de impact van wat ze hebben meegemaakt een leven lang met zich mee dragen. "Ik heb een studente opera ontmoet die haar studies moest opgeven, na slachtoffer te zijn geworden van seksueel geweld. Na een lange periode van herstel zingt ze nu eindelijk opnieuw. Maar voor haar operacarrière is het inmiddels te laat."

"Hoe pak je dat maatschappelijk probleem aan?", vraagt Fien Germijns, nog steeds geëmotioneerd. "Daarvoor is er nood aan een volledige culturele ommeslag", antwoordt De Cnodder. "En die ommeslag begint bij voorlichting. Veel verkrachtingszaken zouden voorkomen kunnen worden als daders de grenzen van hun slachtoffers beter leren herkennen." 

Een groot deel van het probleem wijt De Cnodder aan ons maatschappelijk beeld van mannelijkheid. "Mannen moeten presteren en scoren. Het is niet makkelijk voor jongens om met die verwachtingen om te gaan. Voor alle duidelijkheid: bij 98 procent van de mannen loopt die ontwikkeling goed. Maar bij de minderheid waarbij het foutloopt, zou sensibilisering een rol kunnen spelen."

"Als jongeren van jongs af aan een moreel besef en gedragsregels worden aangeleerd, zouden heel wat slachtoffers kunnen worden vermeden. Dat kan op school, bij de jeugdbeweging, in de sportclub, aan de universiteit. Maar dat gebeurt tot nog toe veel te weinig."