Nee, de EU wil jouw spaargeld niet opeisen om verplicht in defensie te investeren

Op 19 maart keurde de Europese Commissie haar strategie voor de spaar- en investeringsunie (SIU) goed. Met dit plan wil de Commissie proberen spaargeld “beter naar productieve investeringen te laten stromen”. In Europa zou zo’n 10 biljoen euro spaargeld in bankdeposito’s zitten die niet veel opleveren, aldus de Commissie.

Op diezelfde dag stelde de Europese Commissie ook de details voor van het zogenoemde ReArm Europe-plan . Commissievoorzitter Ursula von der Leyen wil zo’n 800 miljard euro vinden om te investeren in de Europese defensie-industrie en voor steun aan Oekraïne. Hiervoor wordt onder andere gekeken naar het mobiliseren van “particuliere spaargelden”.

De twee aankondigingen leidden op sociale media tot nogal drastische conclusies over wat de EU van plan zou zijn met het spaargeld van haar burgers. Volgens verschillende berichten, die al honderdduizenden keren bekeken werden, zou de EU simpelweg het spaargeld “pakken” of “gebruiken”, klaarblijkelijk zonder toestemming van de eigenaars van het geld. De bewering gaat zowel in het Engels  als het Nederlands  rond.

Daarbij wordt op sociale media ook naar berichten van Russische en Wit-Russische nieuwssites verwezen. Die stellen dat Europa van plan is om de 10 biljoen euro spaargeld voor defensie te gaan gebruiken. Maar is dat wel wat de Europese Commissie voorstelt?

De spaar- en investeringsunie (SIU) is eigenlijk een oud idee dat nu opnieuw wordt opgerakeld, aldus Hans Degryse, professor finance aan de KU Leuven. “Europese bedrijven hebben het vaak moeilijk om geld op te halen om hun groei te financieren. De SIU probeert investeringsdrempels weg te halen, zodat burgers hun geld minder op een spaarrekening gaan zetten en gaan investeren in die bedrijven.”

Steven Van Hecke, politicoloog en hoogleraar Europese politiek aan de KU Leuven, verwijst net zoals de Europese Commissie naar een rapport van Mario Draghi over de competitiviteit van Europa. “Als je wil dat de de-industrialisering van Europa stopt, moet je zuurstof geven aan bedrijven. Daarvoor heb je technische kennis nodig, de juiste profielen, maar ook de juiste financiële instrumenten. Dat heeft Draghi allemaal aangekaart.”

Grote projecten, zoals klimaatdoelstellingen halen en economische groei realiseren, vereisen grote investeringen. Bij die projecten komt nu ook de Europese defensie, in de vorm van ReArm Europe. Degryse: “Bij mijn weten was dat niet de initiële doelstelling van het Draghi-rapport, maar ook die industrie kan profiteren van de SIU.” 

Van Hecke: “ReArm Europe is het plan van Ursula von der Leyen om de lidstaten in defensie te laten investeren. Een van de oplossingen is dat de lidstaten die uitgaven buiten de begroting kunnen houden. Als de lidstaten de komende jaren gemiddeld 1,5 procent extra spenderen aan defensie, kom je aan 650 miljard euro. Daarnaast komt er ook nog een Europees defensiefonds van 150 miljard euro.”

Daarnaast wil von der Leyen dus geld voor de Europese defensie-industrie vinden op de private markt. Daarvoor kijkt de Europese Commissie nu onder andere naar het spaargeld van Europese burgers op spaarboekjes met laag rendement.

De Commissie wil het aantrekkelijker maken voor burgers om spaargeld te investeren in Europese bedrijven. Daarvoor moet ze drempels die investeren moeilijker maken weghalen. 

Die drempels leiden er volgens Degryse ook toe dat projecten uit Europa vertrekken. “Als een Europees bedrijf groter wordt en extra financiering nodig heeft, zien we dat het nodige kapitaal niet altijd ter beschikking is. Als je een project over meerdere landen hebt, heb je vaak nog lokale regels, dubbele belastingen en dergelijke. Dat heb je in de VS niet. Daardoor komt onze technologie vaak in Amerikaanse handen terecht.”

Dat is een fenomeen dat ook Van Hecke ziet: “Een bedrijf dat geld wil ophalen moet altijd kiezen in welke lidstaat ze dat doet. Europees gaat dat niet. In Amerika gebeurt dat wel, en is er zo een veel grotere schaal. Om een kleinere markt te zijn, is de VS dus wel in staat een groter financieel draagvlak te creëren. Het is dan ook makkelijker om daar geld op te halen. Daarom gaan Europese start-ups naar de Amerikaanse markt kijken voor financiering.”

De SIU komt volgens Olof Gill, woordvoerder voor de Europese Commissie, dus "investeringen in verschillende strategische doelstellingen van de EU ten goede". Naast defensie, gaat dit bijvoorbeeld ook over "de groene en digitale transformaties van de EU-economie". Of burgers willen investeren en waarin, staat ze vrij, want burgers zullen "altijd de volledige controle hebben over waar ze hun geld willen houden en toewijzen."

De Europese Commissie is dus niet van plan om aan het spaargeld te komen van zijn burgers. De Europese wetgeving voorziet net in een aantal regels die het geld van spaarders beschermen.

Een overheid heft belastingen en eist op die manier een deel van het vermogen van haar bevolking. Maar buiten specifieke juridische zaken, bij schuld of als het om illegaal verkregen vermogen gaat, kan de inhoud van een rekening niet zomaar bevroren of geconfisqueerd worden.