Hoe welvarender een land, hoe meer het klimaat voor maatschappelijke verdeeldheid zorgt. Dat blijkt uit nieuw onderzoek. In rijke landen is de traditionele kloof tussen links en rechts rond het thema het grootst. Dat geldt trouwens niet alleen als je landen met elkaar vergelijkt. De kloof blijkt ook te groeien als een land in de loop der jaren rijker wordt.
Mensen die zichzelf als politiek conservatief omschrijven, liggen doorgaans minder wakker van het klimaat dan progressieven. Dat zal niemand echt verrassen.
"Het conservatisme-effect", zo noemen Poolse onderzoekers in de psychologie dat fenomeen in het wetenschappelijke tijdschrift Journal of Environmental Psychology . Het blijkt onder andere uit de resultaten van publiekspeilingen bij 285.000 deelnemers in 54 landen (waaronder België), en dat over een periode van 30 jaar. In elk onderzocht land, en op elk moment, waren conservatieven minder geneigd om de klimaatverandering een probleem te noemen voor de nationale veiligheid of het milieu.
Politieke partijen spelen daar zelf ook graag mee. Doorgaans zijn het vooral traditioneel linkse partijen, zoals groenen en socialisten, die de klimaatverstoring op de agenda zetten. Hoe rechtser, hoe liever partijen zich afzetten tegen klimaatbeleid. Denk aan Vlaams Belang bij ons, de BBB in Nederland, of de Republikeinse president van de Verenigde Staten, Donald Trump.
Maar die "klimaatkloof" tussen links en rechts is niet in alle landen even groot. Anders gezegd: niet in elk land polariseert het klimaat even sterk. Dat fascineerde de Poolse wetenschappers. Ze wilden weten waar dat aan zou kunnen liggen.
Daarom besloten ze dieper te duiken in de resultaten van de langdurige peilingen bij 285.000 deelnemers in 54 landen. Daarin antwoordden de respondenten zelf welke politieke ideologie ze erop nahouden en hoe ze over het klimaat denken.
De onderzoekers legden die antwoorden naast gegevens van onder andere de Wereldbank en de OESO, zoals de CO2-uitstoot per inwoner van elk land, het bruto binnenlands product (bbp) en het gemiddelde opleidingsniveau. Zo wilden ze inschatten of de klimaatafdruk van een land, de welvaart of de kwaliteit van onderwijs er iets mee te maken zou kunnen hebben.
België geen uitschieter
Een eerste blik op de dataset bevestigde wat de onderzoekers al langer wisten. Zo blijkt de polarisering rond het klimaat sinds de jaren 90 over de hele wereld gegroeid.
In landen als de Verenigde Staten, Israël, Spanje, Duitsland, Australië en Zweden is de kloof vandaag het breedst. Wie zichzelf daar als conservatief omschrijft, zal het minst geneigd zijn om het klimaat als een serieus probleem te zien voor de nationale veiligheid of het milieu.
Ons land zit op dat vlak ergens in het peloton. Ook in België is de polarisatie rond klimaat gegroeid, maar niet sterker of zwakker dan gemiddeld.
Politieke overtuiging bleek het sterkst te bepalen hoe weinig iemand zich zorgen maakt om het klimaat. Onderwijsniveau speelt ook een rol: hoe hoger opgeleid, hoe bezorgder om het klimaat. Leeftijd (hoe jonger, hoe bezorgder) en geslacht (vrouwen meer dan mannen) speelden ook mee, maar daarin was het verschil kleiner.
Welvaart belangrijkste factor
Maar de onderzoekers wilden niet alleen verschillende landen met elkaar vergelijken. Ze wilden ook graag weten hoe die kloof over de jaren heen kan veranderen binnen eenzelfde land. Wat gebeurt er bijvoorbeeld wanneer een land meer CO2 gaat uitstoten, of rijker wordt?
Daarom goten ze alle data, die tot 30 jaar teruggaan, in verschillende computermodellen. Die modellen lieten toe om te spelen met de cijfers, en bepaalde factoren weg te laten of net extra uit te lichten.
Die uitgebreide oefening leverde één groot inzicht op: hoe rijker de inwoners van een land, hoe minder conservatief denkenden er wakker liggen van het klimaat. Dat geldt voor landen onderling, maar ook binnen hetzelfde land.
In een land dat rijker wordt, groeit dus niet alleen de welvaart, maar ook de klimaatkloof.
De onderzoekers benadrukken dat het ene niet per se het gevolg is van het andere. Correlatie is niet hetzelfde als causaliteit
"We hebben vaststaand bewijs gevonden dat de zelfgerapporteerde bezorgdheid over klimaatverandering meer gepolariseerd werd naarmate landen welvarender werden", besluiten de onderzoekers.
En wat met die andere factoren? In landen met een hoge CO2-uitstoot, pakweg de Verenigde Staten, blijkt het klimaat meer te polariseren dan in landen met een lagere uitstoot, Cuba bijvoorbeeld. Maar dat effect geldt alleen als je landen met elkaar vergelijkt. Binnen één land doet het zich niet voor. Als Cuba de volgende jaren plots veel meer zou gaan uitstoten, zal de polarisering onder de Cubanen niet per definitie toenemen.
De rol van een groeiend opleidingsniveau doorheen de tijd konden ze dan weer niet bepalen. De onderzoekers merkten wel verschillen op, maar die zouden ook verklaard kunnen worden door het effect van welvaart of CO2-uitstoot.
Geen smoking gun
De vaststellingen geven alvast stof tot discussie. Want, zo stippen de onderzoekers zelf aan: ze kunnen nu wel met zekerheid vaststellen dat de klimaatpolarisatie groter is in rijkere landen, maar waarom dat zo is, blijft gissen.
Theorieën bestaan er anders genoeg over. In rijke landen met een hoge CO2-uitstoot zou de fossiele sector sterker kunnen staan. Dat is bijvoorbeeld het geval in de VS, Australië en de Golflanden. De olie- en gasindustrie creëert er veel jobs en welvaart. Het zou kunnen dat de inwoners van zo'n land minder geneigd zijn om wakker te liggen van het klimaat. De industrie kan er ook meer geld uitgeven om te lobbyen voor een soepeler klimaatbeleid, met bijvoorbeeld lagere uitstootnormen. Maar nogmaals, dat is speculatie.
Dit onderzoek levert "geen smoking gun" op, schrijven de onderzoekers. "De psychologische processen onder de patronen die we hebben vastgesteld binnen en tussen landen, kunnen we met de gebruikte dataset niet verklaren."
Ze benadrukken dat het ene ook niet per se het gevolg is van het andere. In rijkere landen groeit de klimaatkloof, maar het is niet zeker dat het die groeiende rijkdom is die de kloof doet groeien. Net zoals een dikke kat op een gedeukt dak die deuk niet per se zelf veroorzaakt heeft. Of om het in wetenschappersjargon te zeggen: correlatie is niet hetzelfde als causaliteit.
Er zou zelfs sprake kunnen zijn van omgekeerde causaliteit, stippen ze aan. Zo kan het dat er in een land waar veel klimaatscepsis heerst, politieke partijen aan de macht komen die maatregelen nemen die tot een grotere uitstoot leiden. Dan is het dus niet de groeiende welvaart of uitstoot die de klimaatopvattingen stuurt, maar net andersom.
Er is dus dringend meer onderzoek naar nodig om daar duidelijkheid in te scheppen, vinden de wetenschappers. Temeer omdat de tijd dringt. We zullen de klimaatcrisis alleen kunnen aanpakken als het beleid erin slaagt om ook conservatieven te overtuigen van de noodzaak, met respect voor hun waarden, zo besluiten ze.
