Shari werd geboren via een draagmoeder: "In een positie gezet waar je als kind niet om hebt gevraagd"

"Voor ik ter wereld kwam, hadden mijn ouders al een kinderwens", vertelt Shari (35). "Ze hebben toen een zoontje gekregen, dat helaas kort na de geboorte overleden is." Na het overlijden van het zoontje krijgt de mama van Shari te horen dat een natuurlijke zwangerschap in de toekomst geen optie meer is, en dat ze niet meer zwanger mag worden. 

De kinderwens blijft, en dus doen de ouders een beroep op een bevriend koppel. De vrouw van dat koppel wil wel draagmoeder zijn én stelt ook haar eicel ter beschikking. "Mijn vader moest dan zijn zaad in een potje deponeren en daarmee naar het ziekenhuis. Dat werd dan ingebracht bij de draagmoeder."

Wat de ouders van Shari doen, kan nu eigenlijk niet meer. Bij een draagmoederschapstraject in de ziekenhuizen mag de draagmoeder niet tegelijkertijd ook de eicel leveren. Die moet door een andere vrouw gedoneerd worden. Bij Shari gebeurt dat niet, en is de draagmoeder ook de biologische moeder.

Shari wordt geboren in een tijd waarin de ziekenhuizen helemaal nog geen begeleiding of screening voorzien. Als er al sprake is van draagmoederschap, gebeurt dat in het geheim. Niemand in de omgeving van de ouders van Shari is op de hoogte. Wanneer Shari geboren wordt, gaat ook de moeder van Shari naar het ziekenhuis. Ze deelt een kamer met haar vriendin, die net bevallen is van Shari.

"Mama was niet iemand die vaak buiten kwam, dus eigenlijk vond niemand het raar dat ze haar niet hadden gezien met een dikke buik", vertelt Shari. "Als er mensen in het ziekenhuis op bezoek kwamen, vroegen ze wel aan mijn draagmoeder waar haar kindje was. Dan zeiden ze dat haar kindje zogezegd toevallig net in de couveuse lag. Of mijn draagmoeder ging naar buiten om een sigaret te roken, zodat ze daar niet mee geconfronteerd werd." 

Het ziekenhuis zegt tegen de ouders van Shari en de draagmoeder dat ze best zwijgen en dat de buitenwereld niets hoeft te weten. "Mijn ouders zijn daar dan in meegegaan, omdat dat toen een gemakkelijke manier leek om toch die kinderwens te vervullen." 

Kort na de geboorte wordt Shari afgestaan aan de wensouders. Zij adopteren haar en voeden haar op alsof er niets is gebeurd. Ook Shari zelf weet jarenlang van niets. 

Aanvankelijk gaat alles goed, en houden de ouders ook contact met het bevriende koppel. Maar na enkele jaren loopt het toch fout, en wordt de vriendschap verbroken. "Op een bepaald moment werd het voor mijn mama heel lastig. Ik denk dat zij het niet kon dragen dat die vrouw nog in het leven was van haar kind."

Enkele jaren later, als Shari 11 jaar oud is, gaan haar ouders uit elkaar. Tot dat moment weet ze nog altijd niet dat ze geboren is via een draagmoeder. Shari's papa besluit haar te vertellen wat er is gebeurd. "Hij heeft mij toen verteld dat mijn mama niet mijn echte mama is." 

Shari krijgt de vraag of ze wil weten wie haar biologische moeder is. "Je bent 11 jaar en nieuwsgierig, dus je wilt dat wel weten", vertelt ze. "Mijn papa is dan met mij naar haar gereden. Dat was heel verwarrend voor mij, maar ook voor de draagmoeder. Want na zoveel jaar stond ik daar plots aan de deur." 

De wereld van Shari staat plots op zijn kop. Nu als volwassen vrouw is ze ervan overtuigd dat haar vader alleen maar goede bedoelingen had, maar door het gebrek aan kennis en ondersteuning in die tijd is het voor de 11-jarige Shari de start van een heel verwarrende periode. 

"Je wordt in een positie gezet door volwassenen, die zoveel jaren eerder een keuze hebben gemaakt waar je als kind niets mee te maken hebt" vertelt Shari. "Naar mijn identiteit toe is dat heel verwarrend geweest, en dat was ook een beetje de aanzet naar latere problemen bij mezelf." 

Shari krijgt het psychologisch moeilijk en ontwikkelt een eetstoornis. "Achteraf kan ik daar als volwassene en door therapie wel een beetje nuchterder naar kijken. Maar op dat moment was het gewoon: 'wie ben ik?' en 'waar hoor ik thuis?' en 'waarom is dat op die manier gegaan en wat zegt dat dan over mij?', want alles is buiten mijn controle om gebeurd hé." 

Omdat de omgeving van Shari nog altijd niet op de hoogte is, krijgt Shari de raad om te zwijgen. “We zwijgen erover en dan gaat dat vanzelf wel over, werd gezegd. Maar dat gaat niet over. Dat gaat over je kern.” 

De moeder van Shari sterft als Shari 15 jaar is. "Het is moeilijk om daar nu uitspraken over te doen, maar ik denk dat als mijn ouders zich vandaag de dag zouden aanmelden als wensouder voor draagmoederschap, ze niet in aanmerking zouden komen."

Verhalen over draagmoederschap gaan vaak over de wensouders en de juridische obstakels die bij zo'n traject komen kijken. De kinderen die via een draagmoeder worden geboren, komen daarbij eigenlijk maar weinig aan bod. Dat merkt ook Petra De Sutter, jarenlang fertiliteitsarts in het UZ Gent en een pionier in het begeleiden van draagmoederschap. 

"Het kind moet primeren, want dat kind heeft nergens om gevraagd", reageert De Sutter. "We doen dit om de kinderwens van mensen te vervullen, maar het gaat wel over het leven van een kind hé." 

"Ik denk dat we als samenleving al heel ver gaan in het vervullen van een kinderwens", reageert ook professor familierecht Frederik Swennen (UA). "Maar er is geen recht op een kind." 

Dat Shari jarenlang niet wist dat ze geboren was via een draagmoeder, is iets wat ook De Sutter liever niet ziet gebeuren. "Ik pleit er wel voor dat ook de draagmoeder in de marge van de geboorteakte wordt opgenomen. Net zoals bij donatie nu ook nagedacht wordt of de donor ook niet moet worden opgenomen, zodat ouders nooit nog de waarheid kunnen verzwijgen tegen hun kind." 

Ook Shari zelf stelt zich vragen bij de huidige praktijk rond het draagmoederschap, waar nog steeds niets wettelijk is geregeld. "Draagmoederschap kan heel mooi zijn, maar op deze manier is het een moeras." 

"Ofwel zorg je dat er een kader is, met begeleiding, ondersteuning en nazorg. Maar als dat er niet is, verbied het dan."