Een fertiliteitscentrum dat werkt met identificeerbare zaad- en eiceldonoren zal geen sancties meer krijgen. Dat heeft minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) beslist. Daarmee voert hij de facto een gedoogbeleid, in afwachting van een definitieve wettelijke regeling die anonieme zaad- en eiceldonatie afschaft. Fertiliteitscentra zijn tevreden.
Anoniem zaad- of eicellen doneren hoeft niet meer: Vandenbroucke kiest voor gedoogbeleid
Voor kinderen die via een zaad- of eiceldonor verwekt zijn, is dat niet altijd even vanzelfsprekend, zegt Dominic Stoop, fertiliteitsgynaecoloog in het UZ Gent. "Heel wat kinderen krijgen op termijn de behoefte om te weten wie die donor is. Maar de wet verbiedt ons om die identiteit te geven. Dat valt op geen enkele manier te achterhalen, tenzij ze zelf in dna-databanken gaan zoeken."
De Belgische wet zegt inderdaad al sinds 2007 dat wie zaadcellen of eicellen doneert voor medisch begeleide voortplanting - op een paar uitzonderingen na - anoniem moet blijven. Fertiliteitscentra mochten wensouders dus zelfs niet met donoren laten werken die zich akkoord verklaren dat het kind op latere leeftijd informatie kan opvragen waarmee zijn of haar identiteit kan achterhalen. Zoiets heet 'ID release donatie' in het jargon.
En dat werd ook effectief van tijd tot tijd gecontroleerd door het federaal geneesmiddelenagentschap FAGG. Als er sporen gevonden werden van ID release donatie, kon het FAGG zelfs een fertiliteitscentrum sluiten. "We hebben bij het UZ Gent een tijdje met ID release donoren gewerkt", zegt Stoop, "maar vanuit de FAGG werd dan met hoge prioriteit opgeroepen om dat meteen te staken".
Update: volgens de fertiliteitscentra aanvaardde het FAGG de keuze voor identificeerbare donoren vroeger wel, maar later dan weer niet meer. Het FAGG spreekt dat zelf tegen.
Gedoogbeleid
Fast forward naar september vorig jaar: toen oordeelde het Grondwettelijk Hof dat die wettelijke regeling rond zaad- en eiceldonoren niet overeenstemt met de Grondwet. Ze perkt namelijk het recht in van het donorkind om informatie over zijn afstamming te krijgen (recht op een privé-leven).
Het oorspronkelijke doel van de wet - de donor beschermen - weegt daar niet tegenop, zegt het Hof. Gevolg: de wet moet tegen uiterlijk 30 juni 2027 verdwijnen en het verbod op niet-anonieme donatie wordt opgeheven. Het plan om dat te doen, werd dan ook in het federale regeerakkoord opgenomen.
Hoe dat precies wettelijk geregeld zal worden, is nog niet helemaal duidelijk. Maar in afwachting van het wetsontwerp dat die anonimiteit van donoren moet afschaffen, heeft minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) nu wel al samen met het FAGG afgesproken dat het niet langer verdedigbaar is om gevallen van 'ID release donatie' te bestraffen. "De facto een gedoogdbeleid", noemt Stoop dat.
Opluchting
In de praktijk betekent dat dus dat fertiliteitscentra voortaan, zonder angst voor sancties, aan wensouders de mogelijkheid kunnen geven om te kiezen voor een identificeerbare donor. Essentieel daarbij: de donor moet zelf toestemmen dat zijn of haar informatie wordt doorgegeven.
Een zucht van verlichting voor die centra? "Zeker en vast", zegt Stoop. "De vraag bij patiënten is groot. De tijdsgeest evolueert. Binnen Europa zien we dat de meeste landen hun wetgeving hebben gewijzigd. Wij zijn een van de weinige landen die nog die anonimiteit aanbieden."
Zelfs onder de huidige wet was die anonimiteit niet houdbaar zegt hij. "Dat kwam door die dna-databanken. De anonimiteit van donoren kon dus eigenlijk al niet meer worden gegarandeerd."
Volgens Stoop lijkt het er ook niet op dat dit nu voor minder donoren zal zorgen. "Er zijn voldoende ID release donoren beschikbaar. Natuurlijk nog niet in België, daarvoor moeten we wachten op de wetswijziging. De meesten komen nu uit Denemarken, daar zijn er genoeg, al ligt de kostprijs wel hoger."
