Tijd dat Europa op tafel klopt tegenover Rusland en VS, vindt oud-eurocommissaris Frans Timmermans: "Hoeven ons niet te laten intimideren"

"Tectonische veranderingen", zo bestempelt Frans Timmermans, Nederlands oppositieleider op links en voormalig Nederlands minister van Buitenlandse Zaken en Europees commissaris, de huidige verschuivingen in de wereldpolitiek. In mensentaal: een aardverschuiving. "Ik denk dat we er als Europeanen aan moeten wennen dat we onze eigen boontjes moeten doppen en niet meer op de Amerikanen kunnen rekenen", zegt hij in De Ochtend op Radio 1.

Hij ziet het risico ontstaan dat de Amerikanen Europa beginnen te zien als concurrent, in plaats van als bondgenoot. "Zij zullen ons proberen te dwingen bepaalde posities in te nemen die voor hen gunstig zijn. Dat is na 80 jaar een fundamentele verandering in de transatlantische verhoudingen."

Timmermans steekt daarbij, als beleidsmaker, ook de hand in eigen boezem. "We hebben een gebrek aan verbeeldingsvermogen gehad. We hebben ons te weinig ingebeeld wat het zou betekenen als de Amerikanen het op een akkoordje zouden gooien met de Russen. We hebben te weinig ingezien dat Trump en Poetin ideologisch dichter bij elkaar staan dan iemand ooit gedacht had."

Zeker in de onderhandelingen met Rusland stoort Timmermans zich aan het "Amerikaanse amateurisme". "Het interview dat diplomaat en onderhandelaar Steve Witkoff bij Tucker Carlson heeft gegeven: ik raad iedereen aan om dat te bekijken. De schrik slaat je om het hart bij zoveel amateurisme. Het is onvoorstelbaar dat onze Amerikaanse partners zover zijn afgezakt."

Dat gezegd zijnde, wil hij niet dat de Europese leiders nu huilend in een hoekje kruipen. "Het is nog niet te laat om er iets aan te doen. We kunnen er, schouder aan schouder, voor zorgen dat we dit rechtzetten." 

Troeven te over, argumenteert hij. "We zijn in Europa, samen, 11 keer de Russische economie. We zijn met bijna 500 miljoen, met de Britten erbij, dus we zijn ook militair heel sterk, veel sterker dan de Russen. Dus we hoeven ons niet te laten intimideren. Het enige wat ons parten speelt, is onze politieke verdeeldheid."

Hij denkt dat daarvoor, buiten de EU, ook nieuwe structuren nodig zijn, om ook de Britten, de Canadezen of de Noren mee aan tafel te krijgen. Binnen Europa zelf ziet hij nu ook wel een aantal leiders die het voortouw willen nemen. 

"Macron in Frankrijk heeft nog niet veel gedaan voor Oekraïne, maar is nu bereid meer te doen. Ook de Duitsers, met Merz, zijn daartoe bereid. En ook kleinere landen als België en Nederland moeten een constructieve rol spelen."

Tegelijk moet Europa dan ook consequent zijn tegenover andere wereldleiders. Hij wijst naar de situatie in Turkije, waar president Erdogan een politieke concurrent onschadelijk probeert te maken. "We laten de mensen die in Turkije massaal de straat op gaan in de kou staan op dit moment. Hij (Erdogan, red.) is echt te ver gegaan en ik vind dat de Europese Unie daartegen duidelijk stelling moet innemen. Het is belangrijk om Turkije binnen onze veiligheidsarchitectuur te houden, maar niet zonder voorwaarden voor de democratie."

Ook over het Israëlische geweld in Gaza zijn we te passief, vindt Timmermans. "Het verklaart waarom de rest van de wereld vindt dat we er verschillende standaarden op nahouden. 'Jullie zijn boos op wat Rusland allemaal doet, maar waarom laten jullie toe dat Netanyahu 85 procent van Gaza vernietigt?'"

Volgens hem zijn er nochtans veel drukkingsmiddelen mogelijk: het associatieverdrag met de EU opzeggen, de leveringen van offensieve wapens stopzetten en het Internationaal Strafhof steunen in de vervolging van Netanyahu en zijn ministers.

Timmermans is dus strijdbaar, maar geeft ook toe dat hij niet naïef mag zijn. "Ik zeg niet dat dit allemaal zal gebeuren, maar we moeten er ons wel voor inzetten. Die verantwoordelijkheid hebben we tegenover onze burgers en tegenover onze kinderen en kleinkinderen. Want een probleem als Oekraïne zal nog 20 jaar bij ons blijven."

"De veiligheidssituatie in Europa zal ons nog decennia bezighouden. We kunnen ons daar maar beter op voorbereiden. En laten we nu toch doen wat de Europeanen in een grote meerderheid van ons vragen: ons verenigen op Europees niveau."