Het Israëlische parlement heeft een wet goedgekeurd, die de politiek meer macht geeft over het aanstellen van rechters. De wet is omstreden: volgens critici ondermijnt die de onafhankelijkheid van de rechtspraak in Israël.
Israëlisch parlement keurt omstreden hervorming rechtssysteem goed, protest tegen regering Netanyahu gaat door
Paulien Lambert
Gepubliceerd:
Concreet verandert de wet de samenstelling van het comité dat verantwoordelijk is om rechters te benoemen. In dat comité worden onder meer 2 leden van de Orde van Advocaten van Israël vervangen door 2 advocaten, een gekozen door de regeringscoalitie, en een door de oppositie in het parlement.
Politieke vertegenwoordigers van de regeringscoalitie en de oppositie krijgen ook een veto over de benoeming van rechters in lagere rechtbanken. In het huidige systeem zijn er geen veto's. De invloed van het Hooggerechtshof wordt verminderd, en het comité zal ook geleid worden door de minister van Justitie van Israël.
Het proces van het benoemen van rechters komt daarmee in de praktijk onder controle van het parlement.
Transparantie versus onafhankelijkheid
Volgens de regering van Netanyahu is deze hervorming nodig om meer evenwicht te brengen tussen de verschillende staatsmachten. Dit systeem om rechters benoemen zou transparanter zijn, en de Israëlische bevolking ook weer meer vertrouwen in het rechtssysteem moeten geven.
Maar volgens critici krijgt de politiek met deze hervorming veel te veel macht over het benoemen van rechters. De wet is volgens tegenstanders ongrondwettelijk, omdat die de onafhankelijkheid van de rechtspraak zou ondermijnen.
Meteen na de goedkeuring van de wet in het parlement zijn al 3 petities ingediend bij het Hooggerechtshof, met de vraag om de wet ongedaan te maken. Die kwamen van verschillende middenveldorganisaties en de partij van oppositieleider Yair Lapid.
De oppositie boycotte ook de stemming in de Knesset, het Israëlische parlement: vlak voor de stemming verliet ze de zaal. De wet zal pas van kracht worden na de volgende parlementsverkiezingen, die staan gepland voor oktober volgend jaar.
De oppositie heeft gezegd dat ze in het volgende parlement de wet dan ook ongedaan zal maken. Al moet ze dan natuurlijk eerst een meerderheid behalen bij de verkiezingen.
Project van lange adem
In een gezamenlijk statement heeft de oppositie de regering van Netanyahu ervan beschuldigd deze wet goed te keuren, terwijl er nog 59 gijzelaars vastzitten in Gaza: "In plaats van alle middelen in te zetten om hen terug te krijgen, en de breuken in de samenleving te herstellen, houdt de regering zich wederom bezig met wetgeving die de samenleving alleen maar uiteendrijft."
De hervorming van de rechterlijke macht is inderdaad iets waar de regering-Netanyahu al veel langer mee bezig is. De aanzet werd geven eind 2022, meteen nadat de nieuwe uiterst rechtse regering van Netanyahu aan de macht was gekomen. De plannen botsten op gigantische straatprotesten. Daarna kwam de aanval van Hamas op 7 oktober en de oorlog in Gaza, en verdween de hervorming van de rechtspraak naar de achtergrond.
Maar nu zet de regering dus door, op een moment dat ze al zwaar onder vuur ligt voor andere beslissingen.
Spanning neemt toe
De voorbije week zijn tienduizenden Israëli's de straat op gegaan, tegen wat ze een 'aanval op de democratie' noemen door Netanyahu en zijn regering. De directe aanleiding daarvoor waren de nieuwe aanvallen van Israël op Gaza en het ontslag van Ronan Bar, het hoofd van de Shin Bet, de binnenlandse veiligheidsdienst van Israël.
De beslissing om Bar te ontslaan was controversieel, omdat de Shin Bet bezig is met een onderzoek naar mogelijke infiltratie van het kabinet van Netanyahu door Qatar. Het ontslag van Bar werd dan ook gezien als een poging van Netanyahu om dat onderzoek in de kiem te smoren.
Tegelijk heeft de regering de eerste stappen gezet om de procureur-generaal van Israël te ontslaan, wegens obstructie en omdat er 'fundamentele meningsverschillen' zouden zijn met de regering. De procureur-generaal is verantwoordelijk voor de rechtszaken die lopen tegen Netanyahu wegens corruptie en omkoping.
Volgens zijn tegenstanders probeert Netanyahu de rechtsstaat te ontmantelen, door belangrijke functionarissen bij overheidinstanties te vervangen door aan hem loyale pionnen.
Ook voor de stemming in de Knesset gisteravond betoogden duizenden mensen op verschillende plaatsen in Israël tegen de plannen van de regering om het rechtssysteem te hervormen.
Rol van het Hooggerechtshof
Het Hooggerechtshof lijkt een cruciale rol te gaan spelen. Het ontslag van Bar is door het Hof al voorlopig tegengehouden, dat zal de komende weken uitspraak doen over de vraag of het ontslag wettelijk is, en of er geen sprake is van belangenvermenging door het lopende onderzoek naar het kabinet van Netanyahu.
De procedure om de procureur-generaal te ontslaan kan maanden in beslag nemen, maar ook daar is de kans groot dat de zaak uiteindelijk voor het Hooggerechtshof zal komen. Dat moet dan opnieuw oordelen of er geen belangenvermenging is, omdat Netanyahu de persoon wil ontslaan die een corruptieonderzoek tegen hem leidt.
En dan blijft de vraag of de regering zich zal neerleggen bij de beslissingen van het Hooggerechtshof. Volgens experten is het een gevaarlijk scenario als de regering tegen het Hooggerechtshof in zou gaan, omdat er dan chaos kan ontstaan.
Er wordt dus gevreesd voor een grote interne strijd in Israël, over wie de eigenlijke macht in handen heeft. Mogelijk kan dat leiden tot stakingen, protesten en grote sociale onrust.
