Vakbonden verzetten zich tegen besparingen en pensioenhervorming, maar hoe concreet zijn de plannen?

De maatregel die de vakbonden en manifestanten meestal eerst aanhalen is de pensioenhervorming. Om recht te hebben op het minimumpensioen heeft een werknemer meer effectief gewerkte dagen nodig. Er wordt ook gesnoeid in gelijkgestelde periodes die meetellen als gewerkte dagen, met uitzondering van ziekte en zorgverloven.

Wie langer werkt, krijgt een pensioenbonus, maar wie te vroeg stopt een lager pensioen. Daarnaast wordt het ambtenarenpensioen een pak minder voordelig. Specifieke pensioenregelingen en lagere wettelijke pensioenleeftijden voor onder meer leerkrachten, militairen en NMBS-personeel, worden afgeschaft. 

Behalve langer zullen werknemers ook harder moeten werken, vrezen de bonden. De regering wil namelijk de arbeidsmarkt flexibiliseren door bijvoorbeeld de regelingen rond overuren en nachtwerk te versoepelen en de wettelijk verplichte sluitingsdag af te schaffen. Dat er dan geen ruimte is om te onderhandelen over opslag bovenop de index wakkert de frustratie verder aan.

Ook de besparingen bij de openbare diensten roepen veel weerstand op. De bonden vrezen voor een uitholling van de dienstverlening en negatieve gevolgen voor het personeel.

Daarnaast is er ook veel kritiek op maatregelen die kwetsbare groepen treffen. De regering-De Wever beperkt de werkloosheidsuitkeringen in de tijd, zal een strenger beleid voeren voor langdurig zieken en de laagste uitkeringen en pensioenen kunnen niet meer opgetrokken worden bovenop de index.

Daarnaast blijven de grote vermogens volgens de vakbonden te veel onaangetast. Dat leidt tot een gevoel van onrechtvaardigheid dat dit protest extra aanwakkert.

De pensioenhervorming is nodig om de pensioenen betaalbaar te houden. Door de vergrijzing gaat een steeds groter deel van de overheidsinkomsten naar de pensioenen, en dat is volgens de regering niet langer houdbaar. Gisteren nog reageerde minister van Pensioenen Jambon op de stakingsdag. Hij noemt de hervorming van de pensioenen "noodzakelijk".

Los daarvan staat de regering-De Wever voor een enorme besparingsoperatie. Ze moet van Europa tegen 2030 het begrotingstekort terugdringen tot minder dan 3 procent van het bruto binnenlands product (bbp). De regering maakte in het regeerakkoord in totaal 23 miljard euro vrij. 18 miljard gaat naar de begrotingssanering en 4,6 miljard naar nieuwe beleidsmaatregelen.

En toen was er plots nóg meer geld nodig. Door de geopolitieke situatie wil ons land sneller dan in het regeerakkoord afgesproken was het defensiebudget optrekken. In plaats van tegen 2029 wil de regering dit jaar al 2 procent van het bbp uitgeven aan defensie. Concreet gaat het over 4 miljard euro.

Voor Europa mag die investering buiten de begrotingsdoelstellingen blijven. Dat betekent dat ze niet meteen gecompenseerd hoeft te worden door extra inkomsten, maar premier De Wever wil er toch rekening mee houden. Er zal dus sowieso nog extra geld gezocht moeten worden, bovenop de maatregelen die al in het regeerakkoord staan.

Het regeerakkoord is (na meer dan 40 uur debatteren) goedgekeurd in de Kamer, maar het is nog niet omgezet in wetten. Helemaal definitief zijn de plannen dus nog niet.

De concrete uitwerking van de hervormingen en de vertaling naar wetten zal de komende maanden nog gebeuren. Daarbij zijn vaak nog verdere onderhandelingen nodig en kunnen er dus nog details aangepast worden.

Regeringen houden daar ook rekening mee, zegt oud-journalist Guy Tegenbos: "Elke regering weet dat er verzet uit de samenleving kan komen en dat men wat reserve moet inbouwen."

"Die reserve is er wel maar in zeer beperkte mate", nuanceert Tegenbos meteen: "Dat komt omdat de budgettaire druk erg groot is. Daarnaast is het regeerakkoord ook heel gedetailleerd, en bevat het onder druk van de centrumlinkse coalitiepartners al een aantal toegevingen. Het zal gaan over sleutelen aan cijfertjes na de komma."

"De ingangsdatums van de maatregelen zijn een goed voorbeeld van mogelijke aanpassingen", zegt Tegenbosch. "De datum waarop de pensioenleeftijd opgetrokken wordt bijvoorbeeld. Of die waarop de gunstmaatregelen om vervroegd met pensioen te gaan geschrapt worden."

Er wordt op dit moment trouwens al onderhandeld over zo’n ingangsdatum: die van de afschaffing van het brugpensioen. "Al is daar binnen de regering wel meteen discussie over ontstaan", merkt Tegenbos op. "De einddatum opschuiven van april naar eind juni, zoals werkgevers en vakbonden vragen, zou 9,5 miljoen euro kosten. Minister Clarinval (MR) lijkt daarin te willen meegaan, maar andere coalitiepartners vragen meteen om dat geld elders te vinden."

Ook bij de flexibilisering van de arbeidsmarkt ziet Tegenbos mogelijk nog wat speelruimte. Voor het beperken van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd, ziet hij daarentegen geen enkele marge.

Dat er aan de grote lijnen van de besparingsmaatregelen nog iets zal veranderen, gelooft hij dus niet: "Je moet ook dit zien als spierballengerol van de vakbonden. Ze willen van hun leden niet het verwijt krijgen dat ze niet hard genoeg gevochten hebben. Maar het effect zal zeer beperkt zijn."