1 op de 3 dak- en thuisloze mensen leeft in kleine Vlaamse gemeente: "Dakloze man op straat is topje van de ijsberg" 

Nina is 19 wanneer ze met ruzie bij haar ouders vertrekt. Maar een plek om naartoe te gaan heeft ze op dat moment niet. Ze slaapt in de nachtopvang of op een bank in het park en klopt na twee weken aan bij het OCMW: "Daar moest ik bewijzen dat ik drie maanden dakloos was, maar ik wist niet goed hoe."

Ze kan terecht in een voorziening voor jongeren en van daaruit gaat het naar een doorgangswoning. Zo'n woning verhuurt het OCMW voor een korte periode aan mensen in een noodsituatie.

Maar dan loopt het opnieuw mis en belandt Nina weer op straat: "Je hebt niet altijd de moed om door te bijten als mensen je met een vieze blik op straat aankijken. Mensen denken dat je er zelf voor gekozen hebt, maar dat is niet altijd waar."

Zo'n 20 tot 25 procent van de dak- en thuisloze volwassenen in Vlaanderen is jonger dan 30. Specifiek in de Westhoek gaat het zelfs om 35 procent. "Dat is verontrustend", zegt Liesbet Mullie, directeur Wonen van CAW Centraal-West-Vlaanderen. "We proberen als CAW al aanwezig te zijn in jeugdhulpvoorzieningen zodat jongeren een vertrouwd figuur hebben als ze de voorziening verlaten. Maar we merken dat ze tegen hun 18e vaak wat hulpverleningsmoe zijn en liever proberen om hun eigen plan te trekken." 

Vlaams minister van Welzijn en Armoedebestrijding Caroline Gennez (Vooruit) wil er prioritair op inzetten om jongeren in jeugdhulpvoorzieningen toe te leiden naar een woning.

Bij Nina is dat ondertussen gelukt. Wanneer ze 23 en voor het eerst zwanger is, spreekt ze met zichzelf af om door te zetten en kan ze opnieuw terecht in een doorgangswoning. Ondertussen woont ze met haar twee kleuters in een sociale woning en krijgt ze hulp om haar schulden af te bouwen: "Het leven kan alleen maar beter worden, daar doe ik alleszins mijn best voor."

Het verhaal van Nina toont hoe dak- of thuisloos zijn veel vormen kan aannemen. Naar schatting 20.363 mensen in Vlaanderen hebben geen vaste verblijfplaats maar leven bijvoorbeeld op de zetel bij vrienden, in een auto, kraakpand, opvangcentrum of dreigen uit hun huis gezet te worden. Daarbij zijn meer dan 6.000 minderjarigen. Ongeveer 3,5 procent van de dak- en thuisloze mensen leeft op straat: die meest zichtbare vorm van dakloosheid is dus slechts het topje van de ijsberg. 

Die schatting van het aantal dak- en thuislozen is gebaseerd op de resultaten van alle tellingen die in de afgelopen 5 jaar in 194 steden en gemeenten zijn gebeurd. Het afgelopen jaar werd specifiek geteld in Aalst, 22 gemeenten rond Antwerpen en de Westhoek. Opvallend is dat het geen problematiek is die enkel grootsteden treft: maar liefst 1 op de 3 dak- en thuisloze mensen verblijft in een gemeente met minder dan 30.000 inwoners.

"Met deze cijfers kunnen we eindelijk het signaal geven aan de buitenwereld dat dak- en thuisloosheid ook in landelijke gemeentes een realiteit is. Dak- en thuisloosheid stopt niet aan een gemeentegrens. Er zijn lokaal heel veel goede initiatieven maar we kunnen nog beter samenwerken." Dat zegt Liesbet Mullie, directeur Wonen van CAW Centraal-West-Vlaanderen. Ze kijkt uit naar het actieplan dak- en thuisloosheid dat minister Gennez in het najaar wil klaarhebben.

Want deze cijfers zijn een wake-upcall, vindt Gennez: "Zonder adres kan je geen bankrekening openen en kan je geen kinderen inschrijven op school. Dus willen we prioritair inzetten op mensen eerst een betaalbaar en kwaliteitsvol dak boven hun hoofd geven. De komende jaren gaat 6 miljard euro naar sociale huisvesting."

De vraag is vele malen groter dan het aanbod, ondervindt Liesbet Mullie: “Hulpverleners steken enorm veel tijd in de zoektocht naar huisvesting. Zelfs in deze goedkopere regio is de vraag naar betaalbare huisvesting erg hoog en is het vooral als alleenstaande erg moeilijk om een woning te vinden.”

Dat heeft ook Patrick (63) gemerkt. Hij vond uiteindelijk via een vriendin een huurappartement in het centrum van Ieper. Drie jaar geleden ging het minder goed met hem: door omstandigheden belandt hij op straat. Bij de betaalbare huurappartementen kiest de eigenaar telkens voor een andere kandidaat.

En dus slaapt Patrick in het bos of op het strand: “Ik bleef maximaal enkele dagen op dezelfde plek en trok dan verder. Ik bleef liefst solo want ik heb geleerd dat de daklozenwereld heel solidair is, maar dat je niemand individueel kan vertrouwen. Je kan dagen met iemand optrekken, maar dan toch plots alleen wakker worden en merken dat je schoenen gestolen zijn.”

Door zijn loopbaan van zo’n 30 jaar bij de luchtmacht krijgt hij een pensioen. Maar wanneer hij op straat leeft, stopt die uitbetaling. Hij vraagt voorbijgangers om geld voor eten. Met alcohol is hij voorzichtig, met drugs laat hij zich niet in. “Als je zo de realiteit probeert te ontvluchten, dan ben je verloren. Dat heb ik bij anderen gezien.”

Hulp zoeken is soms moeilijk: “Als je de juiste kanalen vindt, krijg je hulp. Maar je moet er zelf op zoek naar gaan. Als je zoveel jaren zelfstandig hebt geleefd, is het heel moeilijk om hulp te durven vragen."

Toch onderhoudt hij wekelijks telefonisch contact met een maatschappelijk werker. In mei krijgt hij de boodschap dat hij tot december zal moeten wachten voor een plek in de tijdelijke opvang. Maar op het einde van de zomer komt er dan toch plots plek vrij. Zo verblijft Patrick een achttal maanden in een eigen slaapkamer met gemeenschappelijke leefruimtes. 

Hij keek ernaar uit om opnieuw in een bed te slapen, "maar ik kon die eerste avond niet goed in slaap geraken, die luxe van een bed werd een onwennig gevoel". Via een vriendin kan hij nadien verhuizen naar een eigen huurappartement. Nu probeert hij als vrijwilliger iets terug te doen voor de maatschappij.