Europa slaat terug met gerichte heffingen: over welke producten gaat het? En schieten we onszelf niet in de voet?

Het is niet de eerste keer dat Amerikaanse president Trump invoertarieven invoert op de Europese staal- en aluminiumproducten. Dat deed hij in 2018 ook al eens. Toen stelde de EU van haar kant al een lijst op met Amerikaanse producten die heffingen konden verwachten. Het ging toen over typisch Amerikaanse producten als Harley Davidson-motoren of bourbon en over producten als sinaasappelsap, pindakaas en veenbessen. 

"Maar die handelsoorlog werd toen gepauzeerd", vertelt Rob Heirbaut, journalist en Europakenner bij VRT NWS. "Nu activeert Europa die lijst opnieuw. En omdat de handelsoorlog nog veel feller is dan toen, komt er nog een bijkomende rist tarieven op Amerikaanse producten, een lijst van wel 99 bladzijden."

Het gaat dan over staal- en aluminiumproducten die de VS zelf uitvoert, maar ook over hout, plastic, kledij en schoenen, huishoudtoestellen, elektrische fietsen, maar ook kippen- en rundvlees, noten, yoghurt en boter, suiker, kruiden, fruit en groenten.

"Alles samen hebben die producten een waarde van 26 miljard euro, evenveel als de totale waarde van het Europese staal en aluminium dat getroffen wordt door de Amerikaanse invoerrechten."

"Dit is eigenlijk een politieke oefening", zegt politicoloog Ferdi De Ville (UGent), gespecialiseerd in het Europese handelsbeleid. "De EU heeft met andere woorden uitgezocht: hoe kan je met tarieven zoveel mogelijk politieke schade toebrengen aan de Republikeinen, de partij van Trump dus? De hoop is dat Republikeinse kiezers zullen klagen, zodat Trump uiteindelijk de Amerikaanse tarieven zal intrekken."

Vandaar de keuze voor vaak iconische Amerikaanse producten als jeans, bourbon of Harleys, producten die veelal in staten geproduceerd worden waar de Republikeinen de controle hebben. "Vanuit staten als Nebraska en Kansas wordt bijvoorbeeld vlees uitgevoerd naar Europa", vertelt Heirbaut. "Of sojabonen uit Louisiana, de staat waar de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Mike Johnson, vandaan komt."

De EU maakt zich sterk dat de Europese tarieven op Amerikaanse producten veel slimmer en gerichter zijn, in tegenstelling tot die van Trump. Het is in elk geval de bedoeling dat de Europese handelstarieven de Europese consument zo weinig mogelijk schaden.

"De EU kiest voor consumptieproducten die je makkelijk elders kunt halen, zoals sinaasappels, jeans of sojabonen", weet De Ville. Ook Spanje produceert bijvoorbeeld veel sinaasappels, sappen en sojabonen kunnen we ook in Brazilië aankopen.

"Bekijk je het puur theoretisch-economisch, dan moet je die producten kiezen waarvoor de Europese consument het meest prijsgevoelig is", redeneert Bruno Merlevede, professor economie aan de UGent. "De Europese consument zou met andere woorden moeten afhaken bij een hogere prijs en naar een alternatief moeten grijpen. Anders geef je de Amerikaanse bedrijven net meer marge."

Onder meer bij handelsfederatie Comeos, die winkelketens en supermarkten als leden heeft, en bouwfederatie Embuild is de bezorgdheid over de mogelijke impact alvast niet erg groot. "Wij importeren sowieso al weinig producten uit de VS", klinkt het daar.

Dat is moeilijk te voorspellen, zegt De Ville. "In 2018 hadden ze effect: toen is er een vrij beperkt akkoord uit de bus gekomen. Anderzijds zie je dat de Canadese tarieven aanvankelijk werden uitgesteld, na een reactie van Canada, maar dat ze nu alsnog worden ingevoerd."

Volgens Merlevede probeert Trump via handelstarieven soms ook andere deals te sluiten. "Dat zag je bij Canada en Mexico, waar plots ook afspraken over immigratie werden gemaakt. Bij de EU zou hij wel eens kunnen kijken naar defensie, maar bijvoorbeeld ook naar de strenge mededingingsregels die Europa hanteert tegenover grote techbedrijven als Google, Facebook of Apple. Alleen zie ik niet in welke deal Europa hierover zou aanvaarden."

Hoewel Commissievoorzitter Ursula von der Leyen vanochtend liet weten "altijd open te staan voor onderhandelingen", ziet De Ville voorlopig geen enkel signaal dat die er ook echt zitten aan te komen. "Trump lijkt zijn oude strategie nog eens opnieuw, maar dan forser toe te passen, omdat hij zelf gemerkt heeft dat de deals uit zijn vorige termijn weinig zoden aan de dijk hebben gebracht. Ik verwacht dus ook minder bereidheid tot toegevingen."

Momenteel wel. Zo zullen de Amerikaanse autobouwers de veel hogere staal- en aluminiumprijzen aan den lijve voelen. Maar ook bouwmaterialen zullen duurder worden in de VS.

Volgens De Ville lijkt Trump nu, meer dan bij zijn vorige termijn, de economische schade van zijn maatregelen te aanvaarden. "Zijn doel is om op de langere termijn de Amerikaanse industrie te stimuleren en om meer staal en aluminium in eigen land en voor binnenlands gebruik te kunnen produceren. Al gebruikt hij er dan wel een enorm bot instrument voor."

Merlevede haalt de schouders op. "Handelstarieven schaden de consument altijd. Trump is de Amerikaanse economie consequent heel hard in de voet aan het schieten. Maar hij kan het altijd goed verkopen dat dat dan de schuld zou zijn van anderen. Daarin wordt hij door zijn achterban blindelings gevolgd. In dat opzicht lijkt de VS nu wel wat op het Rusland van Vladimir Poetin."