Welke rol heeft Europa nog in nieuwe wereldorde? "VS zou ons onbedoeld wel eens in veel sterkere positie kunnen plaatsen"

Oud-diplomaat Frans Van Daele vergeleek de huidige ommekeer in de internationale politiek met een historisch moment als de val van de Berlijnse Muur in 1989. Ria Laenen, expert Russische en internationale politiek aan de KU Leuven, wil nog niet zo ver gaan, zo zegt ze in De Ochtend op Radio 1. "Ik zou nog wat afwachten om te kunnen inschatten wat de historische omvang is van wat we nu meemaken."

Dat er zich een nieuwe wereldorde aan het aftekenen is, mag wel degelijk duidelijk zijn. "Maar dat is niet plots deze week gebeurd en heeft bitter weinig te maken met Europa als actor. Het zijn anderen die daar het voortouw in nemen. Europa probeert zichzelf daarin nu een plaats toe te eigenen. Op dat vlak zijn deze week belangrijke stappen gezet."

Ze verwijst naar het gezamenlijke Europese defensiebeleid dat sinds voorbije week vorm lijkt te krijgen. "In deze context is dat nieuw, maar niet in de geschiedenis. In de Koude Oorlog heeft men ook al gespeeld met het idee van een Europese Defensiegemeenschap. Het plan was om echt een gezamenlijk Europees leger uit te bouwen. Dat is een stille dood gestorven omdat de Fransen er de stekker hebben uitgetrokken."

De huidige Europese defensie-initiatieven - met het investeringsplan van 800 miljard euro - wijzen wel nog niet in de richting van een gezamenlijk leger, zegt Laenen. "Hoewel er sprake is van gigantische bedragen, ligt er nog veel initiatief bij de individuele lidstaten. Het is nog onduidelijk hoe dat allemaal in zijn werk zal gaan. Tegen eind deze maand moet de Europese Commissie dat wat verduidelijken."

Is het niet too little, too late? "Dat vind ik wat streng. In de geschiedenis zie je dat Europa zichzelf kan overstijgen. Dat hebben we in het begin van de oorlog in Oekraïne ook gezien. Toen werd er eigenlijk van uitgegaan dat Europa maar zou laten begaan. Dat is toch niet echt wat er gebeurd is."

"We zitten intussen aan het 16e sanctiepakket van Europa tegen Rusland. Daarvan had Rusland nooit verwacht dat Europa daartoe in staat zou zijn. Het heeft anderzijds nog niet de effecten gehad waarop men hoopte, maar we weten van sancties dat die per definitie een tijd nodig hebben om zich te laten voelen. En dat is wel degelijk nu aan het gebeuren in Rusland."

Daarom ziet Laenen nog meer heil in wat er een week geleden gebeurd is in Londen. "Daar zijn niet alleen Europese lidstaten, maar ook andere bondgenoten samen aan tafel gekomen, in een soort coalition of the willing. Ik denk dat we, op korte termijn, daar meer resultaten van mogen verwachten voor Oekraïne. Dat de Britten, Fransen, Canadezen en een aantal Oost-Europese staten met snelle hulp over de brug zullen komen."

En zo zou Europa toch wel eens sterker kunnen terugkomen, oppert Laenen. "De VS zou wel eens, tegen hun eigen bedoeling en tegen de wens van Rusland in, Europa in een sterkere positie kunnen plaatsen. Je ziet dat wat al langer had moeten gebeuren, zich nu toch aan het aftekenen is. En dat heeft rechtstreeks te maken met het gedrag van Trump."