Spanning op wereldtoneel maakt mensen ongerust: "Angst is normale reactie, vermijd te veel piekeren"

"Moeten we bang zijn voor een Derde Wereldoorlog?" Het is een vraag die de afgelopen dagen meermaals in onze VRT NWS-mailbox belandde. Veel lezers maken zich zorgen over de geopolitieke spanningen en een mogelijke escalatie.

Voor alle duidelijkheid: niets wijst erop dat het op korte termijn tot een groot mondiaal conflict zal komen. Ook van concrete oorlogsdreiging in België of West-Europa is geen sprake. 

Angst over de toenemende internationale spanningen is logisch, zegt psycholoog Bram Vervliet. Hij is hoogleraar aan de KU Leuven en schreef het boek 'Waarom we bang zijn'.

"Er staan belangrijke dingen op het spel. Het is logisch dat we ons zorgen maken. Ook bij de Russische inval in Oekraïne in 2022 zagen we de angst voor oorlog toenemen in de samenleving."

Die angst is niet per se een probleem, zegt Vervliet. "Angst is eigenlijk een hele normale en goede reactie, het hoort bij het leven. Het is de natuurlijke reflex wanneer risico's opduiken. Als mensen merken dat ze bang zijn, wil dat zeggen dat ze ermee bezig zijn. Bang zijn is beter dan onverschillig zijn."

Angst heeft in de eerste plaats te maken met onvoorspelbaarheid. De oude wereldorde lijkt sinds een paar weken in sneltempo af te brokkelen. Niemand durft te voorspellen hoe de internationale verhoudingen er over enkele maanden of zelfs weken zullen uitzien.

"Risico’s en gevaren niet kunnen inschatten maakt ons angstig. We weten niet wat er op ons af zal komen. Met machthebbers als Poetin en Trump is de onvoorspelbaarheid nog toegenomen", aldus Vervliet. 

Als individuele burger hebben we geen vat op de situatie en wat er de komende tijd nog staat te gebeuren. "Dat gebrek aan controle is naast onvoorspelbaarheid een belangrijke aanjager van angst."

Tijdens de coronacrisis had je als burger nog een zekere vorm van controle. Het risico om besmet te raken viel niet uit te sluiten, maar je koos zelf hoe voorzichtig je was. "Nu hang je volledig af van politieke leiders die de koers bepalen en van de veerkracht van de samenleving in zijn geheel. Als individu sta je compleet machteloos", zegt Vervliet. 

"Daar komt bij dat sociologisch onderzoek aantoont dat we steeds minder vertrouwen hebben in politici. We vertrouwen hen dus ook minder om de juiste beslissingen te nemen. Dat kan onze angst misschien minder wegnemen dan vroeger het geval was."

Collectieve zorgen of angst over de toestand van de wereld zijn van alle tijden. En veranderen ook snel. Dat blijkt uit de 'What Worries The World'-bevraging van Ipsos. Het marktonderzoeksbureau vraagt al jaren maandelijks aan 20.000 mensen wereldwijd waarover ze zich zorgen maken.  

De afgelopen jaren gingen we van angst over corona, naar zorgen over de inflatie en de dure winkelkar. De bevraging peilt niet naar zorgen over geopolitieke ontwikkelingen. 

"Elke periode heeft zijn eigen angsten, kan je eigenlijk stellen, dat zien we ook als we verder terugkijken in de geschiedenis. In de jaren 50 was er grote angst voor kernwapens, in de jaren 80 bijvoorbeeld de Bende van Nijvel en terrorisme. Ook na de 9/11-aanslagen was er angst voor 'de Derde Wereldoorlog'."

Dat angst logisch is, wil niet zeggen dat mensen er niet onder kunnen lijden. "Angst is normale reactie, maar vermijd te veel piekeren. Als mensen er hun slaap voor laten of merken dat ze zich minder kunnen concentreren door hun angsten, wordt het piekeren echt een probleem."

3 tips van professor Vervliet voor wie met angst kampt:

• Nieuwsgebruik doseren: denk na over hoe je nieuws consumeert en probeer een constante stroom aan informatie te vermijden. Maar ook nieuws totaal mijden kan slecht zijn want dan heb je niks meer om je op te baseren.

• Praten met anderen. Bespreek je zorgen met vrienden of familie. Kies best wel voor mensen die zelf niet erg angstig zijn, maar net veel rustiger. Angst is besmettelijk, maar rust ook.  

• Angst kanaliseren: piekermoment vastleggen. Dan bewust angst toelaten en nadenken waar die van komt en wat je precies angstig maakt. Probeer daarna iets te doen om je gedachten te verzetten.