Van autofabriek tot nieuwe stadsdelen en innovatieve bedrijven: hoe voormalige Renault-, Ford- en Opelsites nieuw leven krijgen

Renault is sinds 1925 onlosmakelijk verbonden met Vilvoorde. De Franse autobouwer was meer dan 70 jaar gevestigd in de stad, in de gloriejaren rolden er ruim 180.000 auto's per jaar van de band.

Maar met zijn locatie onder het viaduct is de fabriek slecht gelegen en ook de lonen van de werknemers liggen er hoog. Gekoppeld aan de overcapaciteit die de site produceert, gaat Renault Vilvoorde dicht in 1997, met 3.000 geschrapte jobs tot gevolg.

Na de sluiting van de fabriek blijven nog enkele toeleveringsactiviteiten over in Vilvoorde, goed voor zo'n 400 werknemers. In 2012 valt het doek over de laatste werkzaamheden.

De site van 60 hectare, zo'n anderhalve keer de grootte van Tour en Taxis in Brussel, ligt er jarenlang verlaten bij. Door de zware industriële voorgeschiedenis is de bodem ernstig verontreinigd. In 2020 wordt uiteindelijk het startschot gegeven voor de sanering van de plek, die intussen de CAT-site heet.

Een paar jaar later, in 2023, wordt een masterplan voorgesteld om de voormalige parking van de Renault-fabriek aan te pakken en om te vormen tot een volledig nieuw stadsdeel. Projectontwikkelaar MG Real Estate, dat de gronden in 2015 verwierf, zal de bouw ervan voor een groot deel op zich nemen.

Op de terreinen komen woonblokken voor een totaal van 2.500 woningen, zowel voor de duurdere segmenten, als sociale en meer betaalbare woningen. In het plan zitten ook kantoorruimtes en bedrijfshallen voor kmo's, goed voor 3.900 kantoorruimtes. 

Er komt ruimte voor een evenementenhal, de VDAB zal er een nieuwe campus bouwen en het AZ Jan Portaels plant er ook een nieuw ziekenhuis. Vorig jaar werd daar de eerste steen gelegd van het nieuwe hospitaal. De opening is voorzien voor 2027.

Daarnaast is er ook ruimte voor groen voorzien. Zo komen er 2 grote parken: een langs de spoorwegberm, het andere bij de Trawoolbeek die open wordt gelegd.

Voor de uitwerking van de meeste plannen is nog geen concrete timing voorzien. Voor sommige stukken van het terrein, die nu ingekleurd staan als industriegebied, moet de bestemming nog aangepast worden. Voor andere delen van het project wordt al gewerkt aan de vergunningsaanvraag.

Een ander groot deel van de site waar de fabriek zelf lag, is begin dit jaar opgekocht door vastgoedgroep WDP voor 100 miljoen euro. De groep ziet in de locatie "een uniek potentieel voor herontwikkeling". Op termijn moet het een uitvalsbasis worden voor vernieuwende bedrijven in de logistiek en industrie, klinkt het in de plannen.

De autofabriek van Ford in Genk wordt opgestart in 1962. Op 50 jaar tijd rollen er meer dan 14 miljoen auto's van de band, tijdens de gloriejaren werken er 14.000 werknemers. Maar na de millenniumwisseling gaat het slecht met het moederbedrijf van Ford. De economische crisis van 2008 levert de finale doodsteek.

Na jaren van herstructureringen, afslankingen en tijdelijke werkloosheid, wordt in 2012 aangekondigd dat Ford Genk zou sluiten. 2 jaar later gaat de fabriek definitief dicht. 4.300 arbeiders en bedienden verliezen hun werk, bij de 4 belangrijkste toeleveranciers gaan nog eens ruim 1.300 banen verloren.

Een jaar na de sluiting, in 2015, koopt de Vlaamse overheid de terreinen van Ford Genk voor een symbolische euro. De oude hallen en gebouwen langs het Albertkanaal worden gesloopt, waardoor bijna 100 hectare beschikbare ruimte vrijkomt. De gronden worden gesaneerd en aan het kanaal komt een kade van 430 meter waar schepen kunnen aanmeren.

In 2018 – amper 4 jaar na de sluiting van de Ford-fabriek – wordt de eerste hal op het terrein officieel geopend. Intussen zijn grote logistiekbedrijven als Port of Limburg, H.Essers en Genk Green Logistics actief op het terrein, goed voor zo'n 1.000 jobs. 

Met de nieuwe invulling heeft de site ook een nieuwe naam gekregen: Logistics Valley Flanders. Daarop zijn ook nieuwe wegen en 5 kilometer aan brede fietspaden aangelegd.

Vorig jaar is een invulling gevonden voor de laatste 4,5 hectare van het terrein: een logistieke campus met een poortgebouw van 11 verdiepingen hoog. Het moet het sluitstuk worden van de reconversie van Ford Genk.

Intussen werken er 1.800 mensen op de voormalige Fordsite. Tegen 2030 moeten daar nog eens 1.000 jobs bijkomen. Burgemeester van Genk Wim Dries (CD&V) hoopt om uiteindelijk richting de 4.000 banen te gaan, ongeveer hetzelfde aantal dat op Ford Genk werkte op het moment van de sluiting.

Net als Renault in Vilvoorde, vestigt het Amerikaanse General Motors zich in 1925 in ons land, met name in Antwerpen. Eerst rollen nog Chevrolets van de band, later auto's van het Duitse automerk Opel. De site van 96 hectare aan het Churchilldok groeit doorheen de 20e eeuw uit tot een van dé motoren van de Antwerpse economie.

Maar net als bij Ford Genk, gaat ook Opel Antwerpen gebukt onder herstructureringen onder impuls van de economische crisis. In 2007 wordt de productie gehalveerd, 2 jaar later komen de eerste geruchten dat de site zou sluiten.

In 2010 trekt General Motors uiteindelijk de stekker uit de fabriek. De 2.600 werknemers belanden op straat. Na 85 jaar komt er een abrupt einde aan de autoproductie in de grootste stad van Vlaanderen.

Sindsdien ligt de site in de Antwerpse haven er verlaten bij. De fabrieksgebouwen worden afgebroken, in 2020 gaat ook de iconische watertoren tegen de vlakte om ruimte te maken voor nieuwe bedrijven. 

Ook de naam van de site wordt in 2020 omgedoopt tot het NextGen District. Daarmee kiest Port of Antwerp, intussen eigenaar van de gronden, voor de toekomst. 5 ondernemingen krijgen van de Antwerpse Haven een concessie om er een bedrijf op te richten. Door de crisis in de bouw- en chemiesector lopen die plannen echter vertraging op.

Begin dit jaar raakt bekend dat er toch een einde komt aan de leegstand. Het recyclagebedrijf Triple Helix Sure Pure start dit jaar nog met de bouw van zijn eerste fabriek op de site. Eind 2025 zou het eerste deel daarvan opengaan. Het bedrijf uit Schoten haalt polyurethaanschuim uit onder meer autostoelen, matrassen en koelkasten.

In februari heeft ook het Israëlische bedrijf Triple W een proeffabriek neergepoot op het terrein. Het bedrijf gaat voedselafval omzetten tot melkzuur, waar onder meer shampoo, wasproducten en toiletreinigers mee kunnen worden gemaakt. De echte fabriek zal in 2027 opengaan en zou 300 ton voedselafval per dag verwerken.

Zo komt er na 15 jaar een einde aan de leegstand van de Opelsite.