De 27 lidstaten van de Europese Unie zijn het gisteravond op de speciale Europese top in Brussel eens geraakt over een ambitieus plan voor het versterken van de Europese defensie. Het plan, 'Rearm Europe', is goed voor 800 miljard euro. Er komt ook bijkomende steun voor Oekraïne, alleen keurden slechts 26 lidstaten dat goed. Hongarije, onder leiding van premier Viktor Orbán, stemde niet mee.
Investeringen in een sterkere defensie en steun voor Oekraïne: dit zijn de Europese lidstaten overeengekomen op de speciale top
De plannen om de Europese defensie te versterken zijn in een stroomversnelling geraakt nu de nieuwe Amerikaanse president Donald Trump zich steeds meer lijkt af te keren van Oekraïne én Europa en toenadering zoekt tot Rusland. Het herbewapeningsplan was een van de twee grote thema's die gisteren besproken werden op een speciale EU-top in Brussel.
Eerder van de week stelde Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen ‘Rearm Europe’, ‘herbewapen Europa’, voor. Dat plan maakt tot 800 miljard euro vrij voor steun voor Oekraïne en de ontwikkeling van de Europese defensie. 150 miljard euro komt uit leningen, 650 miljard wordt gerealiseerd door extra investeringen van de lidstaten in defensie.
De verwachting was dat het herbewapeningsplan zonder grote problemen unaniem zou worden goedgekeurd, met misschien enkele kleine aanpassingen. En dat gebeurde ook. "Europa moet meer soeverein worden, meer verantwoordelijk voor zijn eigen defensie en beter voorbereid om autonoom het hoofd te bieden aan uitdagingen en bedreigingen", luidt het in de slottekst.
"De Russische agressieoorlog en de gevolgen voor de Europese en wereldwijde veiligheid in een veranderende omgeving zijn een existentiële uitdaging voor de Europese Unie."
BEKIJK - Marijn Trio vat na afloop van de EU-top de belangrijkste conclusies samen
Wat zijn de belangrijkste elementen uit de slottekst?
De 27 staatshoofden en regeringsleiders scharen zich achter het 'Rearm Europe'-plan van de Europese Commissie om meer te investeren in defensie. Ze gaan ermee akkoord dat extra investeringen in defensie buiten de begroting worden gehouden.
De lidstaten vragen dat de Commissie het plan voort uitwerkt, om "belangrijke uitgaven in defensie op het niveau van de lidstaten te stimuleren". Dan gaat het onder meer over het nieuwe mechanisme waarmee de Commissie 150 miljard euro wil lenen aan de lidstaten om in defensie te investeren.
De lidstaten vragen ook te zoeken naar bijkomende fondsen die gebruikt kunnen worden om op Europees niveau in defensie te investeren. Daarmee geven de lidstaten aan dat ze nog verder willen gaan dan de Commissie heeft voorgesteld.
Ze beklemtonen ook de nood om privégeld te mobiliseren voor de defensie-industrie.
Hoe verliep de discussie?
'Rearm Europe' is goed voor een investering van 800 miljard euro in Europese defensie. Een deel van dat bedrag, 150 miljard, moet dus komen van extra leningen van Europa aan de lidstaten om in defensie te investeren. De Europese Commissie wil daarvoor een nieuw instrument in het leven roepen.
De lidstaten "nemen akte" van dat plan en vragen om dat met "hoogdringendheid" te onderzoeken. Ze vragen de Commissie ook om extra financieringsbronnen op EU-niveau voor te stellen.
Er zouden ook discussies geweest zijn over de vraag of Europa enkel leningen of ook subsidies moet voorstellen, om te vermijden dat de lidstaten zich nog verder in de schulden werken.
Het overige bedrag kan worden gerealiseerd door extra investeringen van de lidstaten in defensie. Als de lidstaten elk namelijk hun uitgaven voor defensie met 1,5 procent verhogen, kan dat over 4 jaar 650 miljard euro extra opleveren, zo is uitgerekend. Maar om dat mogelijk te maken, moeten de lidstaten extra budgettaire ruimte krijgen.
De Europese Commissie wil die ruimte creëren door een zogenoemde 'ontsnappingsclausule' te activeren. Dat betekent dat er iets soepeler omgesprongen wordt met Europese begrotingsregels, waardoor lidstaten meer kunnen uitgeven.
Op de top is onder meer gediscussieerd over de flexibiliteit die de lidstaten krijgen via die clausule. Sommige landen, zoals Duitsland, wilden meer flexibiliteit, andere landen wilden striktere regels.
In de slottekst vragen de lidstaten om de clausule te activeren. Ze vragen ook om verdere maatregelen te onderzoeken om defensie-uitgaven op nationaal niveau makkelijker te maken, maar wel rekening te houden met de houdbaarheid van de schuld.
Waarin eerst investeren?
De 27 EU-lidstaten stelden voor het eerst ook een lijst op van belangrijke zaken waarin geïnvesteerd moet worden. Het gaat bijvoorbeeld over lucht- en raketafweersystemen, artilleriesystemen, raketten en munitie, drones en antidronesystemen, militaire mobiliteit, cyberveiligheid, AI en elektronische oorlogsvoering.
De lidstaten willen nu dat de Commissie de plannen verder uitwerkt en omzet in wetgevende initiatieven tegen de volgende Europese toppen, op 20 en 21 maart. Op 19 maart zal de Commissie ook haar white paper over defensie publiceren. Verwacht wordt dat daarin ook initiatieven op langere termijn worden voorgesteld.
Von der Leyen: "Vastberadenheid getoond"
"We hebben vandaag geschiedenis geschreven", zei Commissievoorzitter Ursula von der Leyen na afloop van de top."We tonen na deze Europese Raad de nodige vastberadenheid om de veiligheid van Europa te waarborgen. We zullen handelen op de schaal en met de snelheid en vastberadenheid die de huidige situatie vereist. We zijn vastbesloten om samen meer, beter en sneller te investeren."
We zullen handelen op de schaal en met de snelheid en vastberadenheid die de huidige situatie vereist
Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen
"Het gaat erom meer verantwoordelijkheid op onze eigen schouders te nemen voor onze eigen veiligheid. De nood is hoog. Daarom hebben we afgesproken dat de Europese Commissie, met de steun van de leiders (van de Europese Raad, red.), vóór de volgende reguliere Raad in maart gedetailleerde voorstellen zal presenteren."
Von der Leyen benadrukte dat de nieuwe voorstellen snel moeten worden goedgekeurd. Ze is tevreden dat ze een beroep kan doen op artikel 122 van het Verdrag over de werking van de Europese Unie. Dat laat toe om in geval van nood een voorstel enkel te laten goedkeuren door de lidstaten, zonder goedkeuring te vragen van het Europees Parlement. Daarom zal goedkeuring "geen maanden, maar weken duren".
BEKIJK - Commissievoorzitter Von der Leyen: "Er is vandaag geschiedenis geschreven"
Gezamenlijke tekst van 26 (van de 27) lidstaten over Oekraïne
Extra steun voor Oekraïne was het tweede belangrijke thema op de speciale top, en zoals verwacht verliepen die gesprekken iets moeilijker. Uiteindelijk bereikten 26 van de 27 lidstaten een akkoord. De Hongaarse premier Viktor Orbán gaf zijn steun niet.
De passage over Oekraïne in de slottekst is dan ook bijzonder kort. Die vermeldt dat de lidstaten van gedachten hebben gewisseld met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky, dat er over de "recente ontwikkelingen in Oekraïne" is gepraat en dat er op de volgende Europese top verder over gepraat zal worden.
Er is wél een gezamenlijke tekst opgesteld met 26 van de 27 lidstaten, zonder Hongarije. Die gezamenlijke tekst is als een soort bijlage aan de slottekst van de top toegevoegd. Het was een beslissing van António Costa, de voorzitter van de Europese Raad, om het standpunt over Oekraïne buiten de schriftelijke conclusies te houden.
"Dit betekent niet dat er verdeeldheid is"
De gezamenlijke tekst, die "sterk gesteund" wordt door "26 van de 27 lidstaten", herhaalt de belangrijkste krijtlijnen: geen onderhandelingen over Oekraïne zonder Oekraïne en geen onderhandelingen over de Europese veiligheidsorde zonder Europa. Een wapenstilstand kan enkel als onderdeel van een proces naar een allesomvattend vredesakkoord. Dat akkoord moet gepaard gaan met sterke veiligheidsgaranties voor Oekraïne en de onafhankelijkheid, soevereiniteit en territoriale integriteit respecteren.
We respecteren het Hongaarse standpunt, maar het is 1 standpunt op 27, en de 26 zijn met meer.
António Costa, voorzitter van de Europese Raad
De tekst vermeldt zoals verwacht geen concrete bijkomende militaire steun aan Oekraïne. Hij benoemt wel "de bereidheid van lidstaten om met spoed de inspanningen op te voeren om tegemoet te komen aan de dringende militaire en defensiebehoeften van Oekraïne".
Dat zou gaan om de levering van luchtafweer, munitie en raketten en de opleiding van Oekraïense soldaten. De tekst verwijst ook opnieuw naar het plan van Kaja Kallas, hoog vertegenwoordiger voor buitenlands beleid van de EU, voor extra militaire steun op EU-niveau.
"We willen allemaal vrede, maar het verschil is dat 26 lidstaten geloven dat het pad naar vrede loopt via het versterken van de defensiecapaciteit van Oekraïne. Hongarije heeft zich geïsoleerd van die consensus, maar een geïsoleerd land betekent niet dat er verdeeldheid is", zei voorzitter Costa na afloop. "We respecteren het Hongaarse standpunt, maar het is 1 standpunt op 27, en de 26 zijn met meer."
