In zoektocht naar lichaam Heidi De Schepper: wat kan je na 15 jaar terugvinden?

Voor de vierde dag op rij wordt op een industrieterrein in Balen gezocht naar het lichaam van Heidi De Schepper. Voorlopig zonder resultaat, al is het parket wel heel duidelijk: "We willen haar vinden".

Al 15 jaar lang is er geen spoor meer van Heidi De Schepper. Maar die verdwijning bleef lang onopgemerkt, heel lang. Pas vorig jaar kwam de verdwijning aan het licht, toen de school van een van haar kinderen tevergeefs contact zocht.

Eind vorige week kwam het onderzoek in een stroomversnelling, met de arrestatie van drie mannen: haar toenmalige partner en twee vrienden. Een van die twee vrienden legde meteen volledige bekentenissen af: volgens hem is Heidi De Schepper vermoord. Op basis van die bekentenissen zijn de speurders nu aan het zoeken. 

Stel dat Heidi De Schepper effectief begraven is: wat kan je daar na 15 jaar nog van terugvinden? We leggen de vraag voor aan enkele experts. 

"Het lijkt een simpele vraag, maar het antwoord is dat niet", zeggen wetsdokter Wouter Van Den Bogaert en professor forensische radiologie Koenraad Verstraete. "Er zijn verschillende parameters die bepalen of een lichaam snel of traag ontbindt." De belangrijkste? De grondsoort, de vochtigheid, de diepte en het omhulsel van een lichaam. 

1. Het omhulsel. "Bij een gewone begrafenis ligt het lichaam in een kist. Daardoor wordt het lichaam lange tijd niet blootgesteld aan natuurfenomenen. Een lichaam zonder kist gaat sneller ontbinden." Daarnaast speelt ook de tijd die er zit tussen een overlijden en een begraving een rol. "Als de ontbinding al ingezet is, gaat dat ook sneller verder onder de grond."

2. De diepte van het graf. "Gaat het om een relatief oppervlakkig graf of niet? Heel vaak zien we in de praktijk bij een plots gewelddadig overlijden dat men snel en impulsief handelt. Dan denkt men niet na over het juiste materiaal. Als je in paniek een lichaam verbergt, ga je geen graafmachine gebruiken. Het is vaak een cascade van snelle beslissingen, dat dan resulteert in een klein en oppervlakkig graf", duidt Van Den Bogaert. En: "Hoe oppervlakkiger het lichaam begraven is, hoe meer invloed natuurfenomenen als opwarming, afkoeling, waterinsijpeling of insecten hebben." 

3. De vochtigheid. "Wat slecht is, is zure grond en vochtige grond", zegt ook Koenraad Verstraete. "Dan vergaan lichamen veel sneller."

4. De grondsoort. "In klei blijft een lichaam bijvoorbeeld relatief goed bewaard. In zand worden de beenderen goed bewaard, maar vergaan de weke delen dan weer heel snel."

"Eigenlijk", zo stelt Van Den Bogaert, "is het zaak per zaak te bekijken. Men kan niet op voorhand zeggen wat precies de conditie zal zijn waarin men een lichaam zal terugvinden."

En na 15 jaar zal het sowieso alleen maar een skelet zijn. "Beenderen, tanden en eventueel haar of kledij. De kans is reëel dat zulke zaken nog teruggevonden worden."

Dat zegt ook Verstraete. "Botten en tanden zijn zeer resistent, men vindt ook nog botten en tanden die veel ouder zijn. De weke delen zijn natuurlijk weg na een zekere tijd. Bij sommige lichamen is dat na zes maanden, bij andere na vier jaar. Heel soms vinden we nog weke delen bij nog oudere lichamen, bij Toetanchamon bijvoorbeeld, maar die was natuurlijk gebalsemd."

"Dingen die niet vergaan, vinden we terug", zegt forensisch tandarts Christl Verbiest. "Schoenen of een jeansbroek vergaan bijvoorbeeld niet snel. Ook een gouden ketting kunnen we terugvinden."

Op dit moment graven speurders met een kraan, voorzichtig laagje per laagje af, duidde het parket vrijdag al. 

Die zoekactie moet inderdaad heel secuur gebeuren, om de eventuele skeletresten niet te beschadigen. 

Als er dan een lichaam gevonden wordt, begint een tweede belangrijke fase: de ontgraving. "Je moet oog hebben voor de condities waarin een lichaam gevonden wordt. Hoe is het graf gegraven bijvoorbeeld? Want je moet niet denken dat het een mooi uitgestrekt lichaam is dat twee meter diep in de grond ligt. Vaak is dat bijvoorbeeld dubbelgeplooid."

In een derde fase wordt het lichaam onderzocht in een forensisch centrum. Daar kijkt de wetsarts of er nog iets verteld kan worden over de doodsoorzaak.

Maar wat kan een lichaam ons na al die jaren nog vertellen? 

Eerst en vooral is de identificatie belangrijk. Daar spelen botten en zeker ook tanden een grote rol in. "Botten kunnen ons vertellen hoe groot iemand was bijvoorbeeld. Tanden kunnen ons dan weer vertellen wat de leeftijd of het geslacht is", vertelt forensisch tandarts Christl Verbiest. "Als er dan ook gegevens van voor het overlijden zijn, van bijvoorbeeld de tandarts, de huisarts of het ziekenhuis, dan kunnen die vergeleken worden. Zo gebeuren de meeste identificaties."

Ook DNA van het slachtoffer kan - zelfs na al die tijd - nog teruggevonden worden. "Het is geen evidente techniek, maar ook uit beenderen kan je nog DNA halen, net als uit nagels of uit tanden", vertelt Van Den Bogaert. Na al die tijd nog DNA van de dader terug te vinden, is daarentegen zo goed als uitgesloten. 

Daarnaast gebeurt er uiteraard ook een autopsie, om (hopelijk) de doodsoorzaak nog te achterhalen. 

Of dat lukt, hangt af van wat er gebeurd is. "Een kogelinslag zie je op het skelet", zegt Verbiest. "Wurging is moeilijker te achterhalen, omdat het keelskelet moeilijker terug te vinden is en de ogen weg zijn. Bij een steekwonde hangt het er van af of het bot geraakt is en ga zo maar door."

Van Den Bogaert plaatst daar wel een belangrijke kanttekening bij: "Het is niet omdat je een fractuur vindt dat het sowieso gerelateerd is met het overlijden. Als er bijvoorbeeld voertuigen over het terrein gereden hebben, of de aarde aangestampt is, kan dat ook fracturen geven."

Wat een autopsie na zo'n lange tijd bijna nooit kan vaststellen, is hoe lang geleden een slachtoffer precies overleden is. "Veel nauwkeuriger dan "meerdere jaren geleden" wordt het vaak niet."

Bij zo'n autopsie wordt ook heel vaak een CT-scan genomen, en dan komen we in het werkveld van Verstraete. Hij noemt dat ook wel eens "de virtuele autopsie". "Dan kan je het lijk in drie dimensies tonen. We gaan dan op zoek naar kleine details of proberen dingen beter te visualiseren. Met de nieuwste technieken kunnen we ook metaalfragmenten opsporen. Al die beetjes helpen om de waarheid te achterhalen. Het is een heel team dat in zo'n zaak samenwerkt, en alle wetenschappers samen proberen tot dé oplossing te komen." 

"Een lichaam kan antwoorden geven, maar er is geen zekerheid dat het antwoorden zál geven", vat Van Den Bogaert het mooi samen. "Je kan maar vaststellen wat je kan vaststellen."

Toch benadrukt hij dat het hoe dan ook belangrijk is om zo'n zoekactie te doen. "Het geeft zekerheid voor de nabestaanden én je kan tenminste onderzoek doen, zolang je het lichaam niet hebt, kan dat niet."

"Alles begint met een lijk dat ze moeten vinden. Helaas", besluit Verstraete.

Het is nu afwachten of de zoektocht op het industrieterrein van Balen iets zal opleveren.