Sinds Donald Trump opnieuw president is, lijkt een race aan de gang om een staakt-het-vuren in Oekraïne te kunnen afkloppen. Hij wil zo snel mogelijk vrede in Europa, om zich te kunnen focussen op wat hij als de grootste geopolitieke uitdaging van het moment ziet: China. Op verschillende niveaus vinden intussen gesprekken plaats: ontdek in dit overzicht welke voorstellen al zijn gelanceerd en welke akkoorden in de maak zijn.
Op alle niveaus vinden vredesgesprekken over Oekraïne plaats: wie praat met wie en welke voorstellen liggen op tafel?
Maarten Bockstaele
Gepubliceerd:
Telefoontje tussen Trump en Poetin
Tijdens zijn verkiezingscampagne maakt Donald Trump een duidelijke belofte: "Als ik de verkiezingen win, zal ik de oorlog in Oekraïne tot een einde brengen". Eerst zou dat binnen de 24 uur gebeuren, maar van die belofte wordt al snel na zijn verkiezingsoverwinning afgezien.
Begin februari belt Trump naar zijn Russische ambtgenoot Vladimir Poetin. Tijdens een gesprek dat anderhalf uur duurt, lijken de 2 presidenten op heel wat punten hetzelfde te denken. "Er moet vrede komen" en er is nood aan onderhandelingen om tot een staakt-het-vuren te komen. Trump en Poetin geven allebei ook aan dat ze elkaar graag willen ontmoeten, al moet dat eerst goed worden voorbereid.
Niet veel later sturen de Verenigde Staten en Rusland afgevaardigden naar Saudi-Arabië, om er eerste verkennende gesprekken te houden. Europa en Oekraïne worden daar - tot afschuw van de Europese leiders - niet op uitgenodigd.
Op 18 februari ontmoeten de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio en zijn Russische collega Sergej Lavrov elkaar in de hoofdstad Riyad. De gesprekken van 4,5 uur dienen om een "overlegmechanisme" op te zetten. Beide landen spreken over een "belangrijke stap voorwaarts" en beloven contact te houden voor verdere onderhandelingsrondes.
In Saudi-Arabië hebben Amerika en Rusland het niet alleen over het conflict in Oekraïne. Ze bespreken ook de "historische economische en investeringsmogelijkheden" die na de oorlog zouden kunnen heropstarten.
Op 27 februari komen Amerikaanse en Russische functionarissen nog eens samen in de Turkse stad Istanbul, om te spreken over andere manieren om de banden opnieuw aan te halen. Rusland probeert zichzelf zo uit het internationaal isolement te halen. Zo geven de Verenigde Staten groen licht voor een nieuwe Russische ambassadeur in Washington en wordt bekeken of de vluchten tussen Amerika en Rusland - die sinds de start van de oorlog zijn opgeschort - kunnen hervatten.
Mineralendeal tussen VS en Oekraïne
Ondertussen gaan ook de gesprekken met Oekraïne verder. Trump wil dat de Oekraïense president Volodymyr Zelensky iets terugdoet voor de jarenlange Amerikaanse steun aan zijn land. In september 2024 - wanneer Trump nog presidentskandidaat is - werpt Zelensky zelf een eerste voorstel op om Amerika toegang te geven tot Oekraïense zeldzame metalen en grondstoffen. Dat trekt Trumps aandacht.
Een voorstel van de Amerikanen voorziet dat de Verenigde Staten tot 500 miljard dollar aan winsten uit Oekraïense grondstoffen opstrijken. Dat gaat te ver voor Zelensky, die zegt dat hij de volgende generaties aan Oekraïners niet met die schuld wil opzadelen.
Dat Zelensky het voorstel niet wil ondertekenen, veroorzaakt frustraties bij de Amerikaanse president. Trump haalt steeds vaker uit naar Zelensky: Oekraïne heeft ook schuld aan de oorlog met Rusland, het land is niet bereid tot vrede en Poetin is veel vriendelijker. Op een bepaald moment beschrijft Trump Zelensky zelfs als een "onverkozen dictator". Zelensky zegt op zijn beurt dat de Amerikaanse president in een "bubbel van desinformatie" leeft.
Bekijk: Een ontmoeting tussen Trump en Zelensky ontaardt in een ruzie, recht voor het oog van de camera's
Uiteindelijk wordt er dan toch een grondstoffenakkoord afgeklopt. Er wordt een financieel fonds opgericht waar zowel de Verenigde Staten als Oekraïne toegang tot krijgen. De helft van alle opbrengsten uit olie, gas, aardmetalen en zeldzame mineralen gaat naar dat fonds. Op die manier kunnen beide landen economisch profiteren van de mijnbouw en ontginning van grondstoffen in de regio. Specifieke veiligheidsgaranties krijgt Oekraïne niet.
Op 28 februari trekt Zelensky naar het Witte Huis om de deal te ondertekenen, maar in de zetels van The Oval Office loopt het mis. Voor het oog van de camera's ontstaat een diplomatiek ongeziene ruzie tussen Zelensky en Trump, die wordt bijgestaan door zijn vicepresident JD Vance. President en vicepresident vinden dat Zelensky ondankbaar overkomt en zich respectloos gedraagt. De Oekraïense president verlaat vroegtijdig het Witte Huis, zonder de deal te ondertekenen.
Europese topontmoetingen
Ook in Europa draaien de diplomatieke machines op volle toeren. Dat de Verenigde Staten en Rusland zonder Europa onderhandelingen voeren (en dat Washington zich steeds meer richting Moskou lijkt te keren) veroorzaakt ongemak bij de Europese leiders.
De Franse president Emmanuel Macron neemt het voortouw en organiseert verschillende topoverleggen in Parijs. Daarbij klinkt telkens dezelfde boodschap: "Geen beslissingen over Oekraïne zonder Oekraïne". Bijna alle Europese leiders herhalen ook hun steun aan de Oekraïners en beloven meer te doen om vrede in Europa te kunnen verzekeren.
Macron start ook een charmeoffensief bij Trump. Op 21 februari gaat hij langs op het Witte Huis, waar de sfeer tussen de 2 presidenten gemoedelijk is. Er wordt heel wat gelachen en geschouderklopt, maar Macron slaagt er niet in grote beloftes uit de brand te slepen. Hetzelfde verhaal bij de Britse premier Keir Starmer, die enkele dagen later Washington aandoet.
Tot slot organiseert Starmer nog een speciale top over Oekraïne in de Britse hoofdstad Londen. Daar wordt gewerkt aan een Europees plan om de oorlog in Oekraïne te beëindigen. Macron komt uiteindelijk met een voorstel naar buiten om tot een beperkt staakt-het-vuren te komen. Dat zou gelden op zee en in de lucht, maar niet aan de frontlijn (die te lang is om een haalbaar akkoord over te sluiten).
Het beperkt akkoord moet als basis dienen voor verdere onderhandelingen. Op basis daarvan kan Europa uitmaken of Rusland echt vrede wil, klinkt het. Macron stelt ook dat Europa en Oekraïne dat zeker wel willen, maar "niet tegen elke prijs en zonder garanties".
Voor elk voorstel dat Europa op tafel legt, geldt echter hetzelfde principe: zonder instemming van de Verenigde Staten zal het er niet doorkomen.
