Koerdische leider Öcalan roept vanuit gevangenis op tot ontmanteling van PKK in Turkije 

De handgeschreven verklaring van Öcalan met als titel 'Oproep tot de vrede en een democratische samenleving' werd om 17 uur lokale tijd (15 uur bij ons) voorgelezen door leden van de DEM-partij. Dat is een linkse, democratische pro-Koerdische partij en de derde partij in het Turkse parlement. 

In zijn verklaring, die door DEM als "historisch" wordt omschreven, zegt Öcalan dat alle groepen hun wapens moeten neerleggen. Hij roept de PKK (de Koerdische Arbeiderspartij) ook op om een congres te houden en zichzelf te ontbinden. Hij voegt eraan toe dat hij de "historische verantwoordelijkheid" voor deze oproep op zich neemt. Volgens Öcalan is de strijd voor de rechten van de Koerden in een nieuwe fase beland en moet die op een democratische manier voortgezet worden.

De oproep van Öcalan (75) past in een nieuwe poging om een einde te maken aan het decennialange conflict tussen de Koerden en de Turkse staat. Het gonsde al enige tijd van de geruchten dat er een vredesproces op til zou zijn tussen de Koerdische afscheidingsbeweging en de Turkse regering. Turkije beschouwt de PKK overigens als een terreurorganisatie. Ook in de Europese Unie en de Verenigde Staten staat de PKK op de terreurlijst.

De regering van president Recep Tayyip Erdogan onderhandelt al maanden over een akkoord. Aan Koerdische zijde onderhandelt de DEM-partij. Vertegenwoordigers van de partij zijn vanmorgen voor een derde keer sinds december vorig jaar op bezoek geweest bij Öcalan. Hij zit sinds 1999 in bijna totale isolatie in de gevangenis op het eiland Imrali, in de Zee van Marmara. 

De DEM-partij had gehoopt dat Öcalan een videoboodschap zou kunnen opnemen voor zijn oproep van vandaag, maar daarvoor is geen toestemming gegeven.

Opvallend genoeg was het de ultranationalistische coalitiepartner van Erdogan, MHP, die in oktober vorig jaar de deur openzette voor nieuwe vredesgesprekken.

Volgens een eerste voorstel zou Öcalan in ruil voor vrijlating het opheffen van de gewapende strijd mogen aankondigen in het Turkse parlement. Zo ver kwam het niet: daags na de oproep van de MHP, op 23 oktober, drong een PKK-zelfmoordcommando binnen in het hoofdkwartier van een defensiebedrijf in Ankara en schoot 5 mensen dood.

Dat werd gezien als een teken dat de PKK, of toch zeker een deel ervan, niet opgezet is met het voorstel om de wapens neer te leggen. Desondanks zijn de vredesgesprekken hervat. 

Al sinds de jaren 80 voert de PKK een gewapende strijd voor autonomie voor de Koerdische minderheid in het oosten van Turkije. Bij het geweld tussen de PKK en de Turkse staat zijn de voorbije 40 jaar meer dan 40.000 doden gevallen.

Als de PKK-militanten de oproep van Öcalan volgen, zou de aankondiging van vandaag een einde kunnen maken aan meer dan 40 jaar geweld in Turkije. Al valt dat nog af te wachten, want het is niet de eerste keer dat Öcalan oproept om de wapens neer te leggen. De huidige leiders van de PKK zullen wellicht gehoor geven aan Öcalans oproep, maar het zou goed kunnen dat sommige fracties zich zullen verzetten.

Als de PKK de wapens effectief neerlegt, zal Turkije "bevrijd worden van zijn boeien", reageert een topman van de AKP, de partij van president Erdogan. 

Ook voor de Syrische YPG, die door Turkije wordt gezien als een verlengstuk van de PKK, kan de oproep van Öcalan grote gevolgen hebben. 

De YPG (Volksbeschermingseenheden) is de Syrisch-Koerdische militie van de politieke organisatie PYD en een belangrijk onderdeel van de SDF (Syrian Democratic Forces), de militie die met succes vocht tegen IS.

Sinds het regime van Bashar Al Assad is gevallen, worden de Syrische Koerden naar de uitgang geduwd in gesprekken over de toekomst van het land. Turkije heeft ook de militaire operaties in Syrisch-Koerdisch gebied opgedreven.