Voorkomen dat iemand het slachtoffer wordt van vriendschapsfraude is niet zo evident. Regelmatig moeten vrienden en familieleden machteloos toekijken hoe hun geliefde in de val van oplichters trapt. Hoe kan je iemand behoeden voor vriendschapsfraude? Welke stappen kan je al dan niet ondernemen? Vzw Neniu en bankenfederatie Febelfin geven concrete tips.
"Help, mijn vriendin gelooft echt dat ze verloofd is met Bruce Springsteen": hoe bescherm je iemand tegen vriendschapsfraude?
Xavier Taveirne is jouw consumentenman. Hij presenteert elke werkdag tussen 9 uur en 10 uur 'WinWin' op Radio2. Heb je een vraag, tip of probleem? Mail naar winwin@radio2.be.
Slachtoffers van vriendschapsfraude staan niet altijd open voor hulp van vrienden en familie. Uit schaamte durven mensen hun verhaal niet altijd te delen. Doen ze dat wel, dan weten ze goed bedoelde raad en waarschuwingen niet altijd te appreciëren. Het overkomt ook luisteraar Tom*.
"Een vriendin is er heilig van overtuigd dat ze contact heeft met de echte Bruce Springsteen. Ze is zelfs van plan om te trouwen, de huwelijksdatum ligt al vast", vertelt hij in het consumentenprogramma 'WinWin' op Radio2. Tom kan haar er niet van overtuigen dat het om oplichters gaat die enkel uit zijn op haar geld. "Ze lijkt wel een dolverliefde puber die niet op andere gedachten te brengen is."
Ik durf ook niet te hard tegen haar ingaan, want dan zou ze zich misschien kunnen afsluiten. Dan heb ik geen enkele controle meer
Tom*, luisteraar 'WinWin'
Tom merkt dat het moeilijk is om tot zijn vriendin door te dringen en haar op andere gedachten te brengen. "Ik vind het moeilijk om te hard tegen haar in te gaan. Als ik haar schoffeer, bestaat de kans dat ze zich afsluit en mij niets meer vertelt. Dan heb ik helemaal geen controle meer over wat er allemaal gebeurt."
Die vrees is terecht, zegt Mary Ann Borgers van Neniu. De vereniging begeleidt slachtoffers van oplichting en hun omgeving. Ze helpen door bijvoorbeeld een dossier samen te stellen, mee naar de politie te gaan en psychologische ondersteuning te geven.
"Oplichters proberen hun slachtoffers vaak sociaal te isoleren. Ze maken hen wijs dat vrienden of familie alleen maar kritisch zijn omdat ze jaloers zijn op hun geluk. Eens ze hun verhalen niet meer delen, wordt het nog gevaarlijker."
"De wijkagent om hulp vragen, is in mijn geval geen optie. Ze kennen elkaar te goed, dus dat zou even goed in mijn gezicht kunnen ontploffen." Uiteindelijk besliste Tom om een anonieme brief met zijn bezorgdheden te schrijven naar het bankkantoor van de vriendin.
Wat is vriendschapsfraude?
Bij vriendschapsfraude zoeken oplichters, onder een valse naam, contact met jou via datingsites of sociale media en bouwen ze via berichten een vertrouwensband met je op. De bedoeling is uiteindelijk om zoveel mogelijk geld van je te stelen.
Isabelle Marchand van bankenfederatie Febelfin legt uit hoe je valse profielen via internet kan herkennen. "Ze maken gebruik van een valse naam, valse foto’s en zorgen ervoor dat hun profiel er heel aantrekkelijk uitziet. Vaak gebruiken ze ook AI-beelden van bekende personen en opereren ze vanuit het buitenland. Ze manipuleren je gevoelens en proberen daarna veel geld van je te ontfutselen."
Vaak ziet de omgeving sneller wat er aan de hand is dan het slachtoffer zelf
Isabelle Marchand, bankenfederatie Febelfin
Wat kan je als omstander doen om een slachtoffer van online-oplichting te beschermen? Volgens Mary Ann van vzw Neniu luisteren slachtoffers vaak sneller naar buitenstaanders dan naar mensen die dichtbij hen staan. "Je moet proberen in te schatten welke tactiek bij die specifieke persoon kan werken en welke niet. Vaak zijn mensen defensief tegenover hun vrienden, maar helpt het om personen of instanties die ze niet kennen in te schakelen."
Banken doen aan preventie
Geld dat iemand vrijwillig overschrijft, kan een bank niet tegenhouden. Daarom zetten banken vooral in op sensibilisering om allerlei vormen van oplichting te voorkomen. "Banken scannen rekeningen op dit soort van praktrijken en kunnen contact opnemen met klanten om hen te adviseren. Maar dat is niet evident. Slachtoffers nemen die goede raad vaak niet in dank af. De omgeving heeft vaak sneller door wat er aan de hand is dan het slachtoffer zelf", zegt woordvoerder Isabelle Marchand van bankenfederatie Febelfin.
Tips om slachtoffers te helpen
Wanneer je je zorgen maakt over een vriend of familielid kan je om hulp vragen bij de lokale politie. Sommige lokale politiezones hebben een eigen sociale dienst. Zij kunnen een bezoek brengen aan het slachtoffer om in te schatten hoe de situatie in elkaar zit. Ook een bezoekje van de wijkagent kan sommige mensen al tot inzichten brengen.
Iemand die meerderjarig en toerekeningsvatbaar is, staat ook in voor zijn eigen acties. Daarom is het moeilijk om zelf actief in te grijpen. In sommige gevallen kan je als vriend of familielid wel een procedure opstarten bij de vrederechter. Die procedure heet 'bescherming en bewind voor meerderjarigen ' en kan ook via een online formulier worden aangevraagd. De vrederechter kan zo indien nodig het slachtoffer tegen zichzelf beschermen en onder andere verhinderen dat er nog geld wordt overmaakt aan oplichters.
Contacteer de bank waarbij het slachtoffer klant is en licht hen in over wat er aan de hand is. Bankbedienden kunnen de rekening dan controleren op verdachte transacties en contact opnemen met het slachtoffer om het probleem aan te kaarten.
Neem contact op met de vereniging Neniu . De vrijwilligers zullen jou proberen bij te staan en praktische tips geven.
*Tom is een schuilnaam. Zijn identiteit - en die van het slachtoffer - zijn bekend bij de redactie van 'WinWin'.
