Zelenski over grondstoffendeal met VS: "Voorlopig akkoord, maar nog geen veiligheidsgaranties"

Sinds gisteravond melden verschillende internationale media - aan de hand van anonieme bronnen - dat de VS en Oekraïne een grondstoffendeal hebben bereikt. Hoewel de 2 landen het momenteel nog niet bevestigen, lijkt het er wel meer en meer op dat er een akkoord is.

De Oekraïense president Zelenski heeft intussen een persconferentie gegeven. "Dit voorlopige akkoord is slechts een begin, een kader, dat hopelijk leidt tot meer deals", aldus Zelenski, die denkt dat deze overeenkomst "een groot succes kan worden."

Al benadrukt hij wel dat deze deal afhangt van zijn gesprek met Trump. Zelenski zal vrijdag naar Washington D.C. afreizen om samen met de Amerikaanse president de deal te bespreken. "Ik zal daar heel direct de vraag stellen of de Verenigde Staten ons land zal blijven steunen."

Voor Zelenski is de voortzetting van de Amerikaanse hulp aan Oekraïne het belangrijkste. De Verenigde Staten zouden een verdere en langdurige samenwerking wel hebben gegarandeerd, volgens Oekraïens minister Stefanisjyna. Zij zegt dat deze deal een onderdeel is van een breder plan.

De Financial Times kon een eindversie van het akkoord, gemaakt op 24 februari, inkijken. Daaruit blijkt dat de deal gaat om olie en gas, maar ook om metalen en zeldzame mineralen. De helft van de opbrengsten van die grondstoffen gaan naar een financieel fonds. 

Zowel de Verenigde Staten als Oekraïne krijgen het zeggenschap over dat fonds. In het akkoord zou staan dat het geld uit dat fonds gebruikt moet worden om te investeren in de Oekraïense economie. Dat zegt ook de Oekraïense krant Pravda, die details van de deal heeft ontvangen.

Wat gebeurt er dan met de andere helft van de inkomsten op die grondstoffen? Volgens Pravda zitten de Verenigde Staten op de eerste rij om die opbrengsten te ontvangen. Het zou gaan om een bedrag van 500 miljard dollar. Volgens Zelenski is het alvast "nog te vroeg om over geld te praten".

De interesse in de Oekraïense grondstoffen speelt al langer mee bij de VS. "In een rapport stond dat Zelenski in het begin van de oorlog de Amerikaanse regering had ontvangen om te praten over grondstoffen", zegt buitenlandjournalist Marijn Trio in De Ochtend op Radio 1.

Ook in het vredesplan dat Zelenski vorig jaar naar buiten bracht, staat dat hij de VS de kans wil geven om zeldzame grondstoffen te ontginnen. "Om op die manier de VS aan hun kant te houden." Al is er wel een belangrijke nuance. "Het ging toen enkel om het ontginnen en niet om een deel van de opbrengsten te ontvangen." Voor Zelenski was het lange tijd een "no-go" om die opbrengsten te delen. 

De Amerikaanse president dringt er al langer op aan toegang te krijgen tot Oekraïense grondstoffen, in ruil voor de eerdere hulp aan Oekraïne. "Hij wil ook die opbrengsten ontvangen, als een soort van terugbetaling." Voorlopig is het nog niet duidelijk wat deze deal financieel opbrengt voor de VS. "Het is dus moeilijk te zeggen of deze deal nu een compromis is tussen de 2 landen en naar welke kant het overhelt."

Op de persconferentie laat Zelenski alvast weten dat Oekraïne volgens de deal "geen cent hoeft terug te betalen".

De Oekraïense president wilde dat de veiligheidsgaranties expliciet vermeld zouden staan in het akkoord. Maar dat is voorlopig niet het geval. Dat bevestigt Zelenski. Al benadrukt hij wel dat hij die garanties wel degelijk in het akkoord wil zien staan.

"Mijn team heeft bij de Amerikanen aangedrongen om zich uit te spreken over de veiligheidsgaranties voor ons land. Voorlopig is daar nog niets concreet over besloten", aldus de president. "Als we geen garanties krijgen, zullen we geen staakt-het-vuren krijgen." Hij blijft ook vastberaden dat hij een NAVO-lidmaatschap wil, "of iets vergelijkbaars".

In het akkoord staat wel dat deze deal de Russen moet afschrikken, zegt Marijn Trio. "Er is wel een interpretatie in het akkoord over de economische belangen van Amerika in Oekraïne. Die belangen zouden Poetin, volgens de VS, voldoende afschrikken om opnieuw aanvallen uit te voeren."

Een echte garantie is dat dus niet. "Al heeft Trump wel al gereageerd dat dit akkoord de Oekraïeners het recht geeft om te blijven vechten. Hij zei ook dat hij "misschien" wapens zal blijven leveren tot ze een deal hebben met Rusland." Volgens de VS moet Oekraïne ook onafhankelijk en veilig blijven.

De Oekraïense minister Stefanisjyna zegt dat het om een deal gaat op lange termijn. Dat biedt volgens haar Oekraïne de garantie van een langdurige betrokkenheid van de VS bij Oekraïne.

Daarvoor is het nog even wachten op de exacte details, zegt Trio. "Maar het is wel een 'gamechanger' in die zin dat de VS om strategische en humanitaire redenen geen geld meer wil investeren in Oekraïne. Trump wil zijn geld terug."

De afgelopen week bereikte de relatie tussen de VS en Oekraïne een dieptepunt. Zelenski zei dat Trump gelooft in de Russische desinformatie, de Amerikaanse president noemde Zelenski dan weer een dictator.  

"Het lijkt er steeds meer op dat Trump Oekraïne wil laten vallen en de banden met Rusland wil herstellen. Maar Trump is natuurlijk ook geïnteresseerd in geld en zakendeals. Dit biedt Zelenski de kans om zijn relatie met de VS te herstellen en ook zijn onderhandelingspositie te verbeteren."

En dat lijkt ook het plan van de Oekraïense president te zijn. "Met deze economische deal hoopt hij de plooien glad te strijken met Trump, zodat hij opnieuw op de gratie van de VS kan rekenen."