Kartonnen wegwerpbekers geven minuscule plasticdeeltjes af die via de drank in het lichaam belanden. Dat blijkt uit een test van het programma 'Factcheckers'. Bij hete dranken zoals koffie of thee komen er bovendien 7 keer meer microplastics vrij dan bij koude. Er is nog niet veel bekend over de gezondheidsrisico's van die microplastics, maar ze worden wel in verband gebracht met kanker en hart- en vaatziekten.
Drank uit kartonnen bekertjes bevat piepkleine plasticdeeltjes: "Blootstelling zoveel mogelijk beperken"
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Kartonnen wegwerpbekertjes, bijvoorbeeld voor een meeneemkoffie, bestaan niet volledig uit karton. Aan de binnenkant zit een dun plasticlaagje van polyetheen of polymelkzuur dat het bekertje waterdicht maakt.
Dat laagje plastic laat microscopisch kleine plasticdeeltjes los wanneer je zo'n wegwerpbekertje gebruikt, zo blijkt uit een analyse van de KU Leuven.
Professor Maarten Roeffaers onderzocht op vraag van het programma 'Factcheckers' 10 wegwerpbekertjes van 5 verschillende fastfood- en koffiemerken: McDonald's, Starbucks, Illy, Java en Charles Liégeois.
Uit de laboratoriumtest blijkt dat er gemiddeld zo'n 5.000 microplastic-partikels ronddrijven in een wegwerpbekertje met koude drank. Die plasticdeeltjes komen los door de wrijving wanneer in elkaar worden geschoven bekers uit elkaar gehaald worden.
Het effect is nog 7 keer groter als je er een hete drank van zo'n 90 graden Celsius in doet, de temperatuur waarbij koffie wordt gezet. Daarbij werden er 36.500 deeltjes geteld. Dat komt doordat de hete drank de partikels losweekt uit het plastic membraan.
Het effect is hetzelfde voor alle geteste bekertjes. Er werd geen noemenswaardig verschil vastgesteld.
Gezondheidseffecten nog niet helemaal duidelijk
Het gaat weliswaar om erg kleine deeltjes van 5 mm of (veel) kleiner, en dus heel kleine hoeveelheden. Om een idee te geven: als je je hele volwassen leven 3 keer per dag een koffie uit zo'n bekertje drinkt, dan krijg je zo'n 1,5 gram plastic binnen.
Maar het is net doordat die deeltjes zo klein zijn, vaak zelfs maar enkele nanometers, dat ze gemakkelijk in de bloedbaan belanden. Zo kunnen ze doorreizen naar verschillende delen van het menselijke lichaam. In vorig onderzoek werden er al microplastics aangetroffen in de hersenen, de longen, de lever en de placenta. Maar welk effect ze daar hebben, is nog niet helemaal duidelijk.
"Microplastics zijn chemische stoffen die een hormoonverstorende werking hebben", legt professor Tim Nawrot (Uhasselt) uit. "Ze kunnen de vruchtbaarheid beïnvloeden en worden ook in verband gebracht met een verhoogd risico op borst- en prostaatkanker."
"Dit jaar zijn ze ook gevonden in het slib van verstopte bloedvaten. Die patiënten hadden tot 4 keer meer kans om de volgende 5 jaar een hartinfarct te ontwikkelen."
Toch is het erg moeilijk om zwart op wit vast te stellen hoe groot het effect op de gezondheid precies is. Dat komt onder andere doordat er nog onenigheid is onder wetenschappers over welke methode het best gebruikt wordt om de hoeveelheid microplastics te meten.
Beter een kop dan een bekertje
Moeten we die wegwerpbekers dan maar vermijden? "We moeten de mensen nu ook geen plasticfobie aanpraten", vindt professor Roeffaers, die de analyse uitvoerde. "We moeten niet alles uit ons leven bannen. Ik heb hier op kantoor een porseleinen kop voor mijn koffie, maar als ik onderweg een kartonnen beker aangeboden krijg, zal ik die aannemen."
"Maar we moeten er als maatschappij wel bewust mee omgaan, en daarvoor hebben we meer wetenschappelijke studies nodig."
Professor Nawrot pleit er dan weer voor om toch voorzichtig te zijn met kartonnen bekertjes zolang er niet meer bekend is over de gezondheidsrisico's. "We weten dat die kartonnen bekers mogelijk schadelijk zijn. We moeten de blootstelling dus zoveel mogelijk terugdringen."
Dan toch maar een koffie uit een kop in plaats van een wegwerpbekertje? "Daar zou ik in elk geval meer van genieten."
JAVA Koffie benadrukt dat het de reportage nog niet heeft kunnen bekijken, maar zegt dat het "in het kader van onze bredere duurzaamheidsstrategie in maart overstapt op bekers met een watergebaseerde barrière die ongeveer 40 procent minder polyethyleen bevat".
"We moedigen onze klanten aan om, waar mogelijk, te kiezen voor duurzamere alternatieven. Het gebruik van een porseleinen kopje heeft de voorkeur, gevolgd door een herbruikbare beker. Wegwerpbekers zouden enkel gebruikt moeten worden wanneer er geen andere opties beschikbaar zijn. Deze benadering helpt bij het verminderen van afval en draagt zo ook bij aan een lagere milieu-impact."
McDonald's België reageert dat "we ons volledig inzetten om het gebruik van plastic in onze verpakkingen waar mogelijk stuctureel te verminderen." Volgens McDonald's heeft het in ons land met verschillende nieuwe maatregelen, waaronder duurzamere materialen voor de rietjes en bestek, 231 ton plastiekafval per jaar kunnen vermijden.
Wat betreft de plastic beschermlaag in kartonnen drinkbekers, zegt McDonald's dat het "ernaar streeft plastic waar mogelijk uit onze verpakkingen te verwijderen. Het blijft een uitdaging, maar we blijven zoeken naar manieren om plastic liners volledig te verwijderen uit onze drankverpakkingen." VRT NWS contacteerde ook de andere geteste merken en bedrijven, maar zij konden nog niet reageren.
