"Waarom wil Trump op een drafje tot wapenstilstand komen in Oekraïne?": professor Kerremans kritisch over vredesgesprekken

Worden Oekraïne en Europa betrokken bij de onderhandelingen om een einde te maken aan de oorlog tussen Oekraïne en Rusland? Het lijkt onderhand de vraag van 1 miljoen. 

Zaterdagmiddag kondigde de Amerikaanse Oekraïnegezant Keith Kellogg aan dat er vredesonderhandelingen zullen plaatsvinden zonder de Europeanen. Niet veel later raakte bekend dat topfunctionarissen uit de VS en Rusland elkaar dinsdag al ontmoeten in Saudi-Arabië om de weg vrij te maken voor een ontmoeting tussen Donald Trump en Vladimir Poetin. Oekraïne noch Europa ontving een uitnodiging om naar het Midden-Oosten af te zakken.

Reden genoeg voor de Franse president Emmanuel Macron om vandaag een rist Europese leiders in Parijs uit te nodigen voor een veiligheidstop – al haalde de Amerikaanse buitenlandminister Marco Rubio afgelopen nacht het scherpste kantje er weer af. “Het gaat in Saudi-Arabië om verkennende gesprekken. Bij de échte vredesonderhandelingen worden Oekraïne en de EU wél betrokken.”

Bent u nog mee? Zo niet, dan bent u niet alleen: ook Bart Kerremans, professor internationale politiek aan de KU Leuven, heeft naar eigen zeggen moeite om bij te benen. “Er gebeurt veel te veel”, zegt hij in De Ochtend op Radio 1. Dat wijt hij voor een stuk aan chaos. Dat Kellog gecorrigeerd wordt door Rubio, is bijvoorbeeld niet de eerste bijstelling die we de voorbije weken zagen. “Ook Defensieminister Pete Hegseth stelde al zijn uitspraak bij “dat er in geen geval Amerikaanse troepen voet aan de grond zullen zetten in Oekraïne”.

Waar zulke versprekingen aan liggen? “Volgens mij is er een reële kans – al kan ik het natuurlijk niet met zekerheid zeggen – dat de mensen rondom Trump niet altijd weten wat diens plannen zijn. Dat lijkt me aan de andere kant van de oceaan momenteel een groot probleem.” Sterker nog, zegt Kerremans: het is nog maar de vraag of Trump zelf weet welke richting hij precies met Oekraïne en Rusland wil uitgaan.

“Trumps doelstellingen zijn vaak namelijk erg persoonsgericht. Hij denkt bij het maken van beslissingen aan persoonlijke prestige, aan de impact op het beeld dat mensen van hem hebben en aan kortetermijnsuccessen. Bovendien is Trump erg impulsief. Dat maakt dat er een grote onduidelijkheid heerst over wat hij exact wil. Zijn vicepresident, JD Vance, zei dit weekend nog ‘dat dit nu eenmaal zijn stijl is’.”

Naar Kerremans’ gevoel duikt de VS dan ook behoorlijk onbezonnen in vredesonderhandelingen. “Daarbij moeten we ons de vraag stellen waarom Trump op een drafje tot een wapenstilstand wil komen. Heeft hij een duurzaam vredesakkoord voor ogen? Wil hij de druk op Europa opdrijven om zo de NAVO-budgetten te verhogen? Of wil hij Rusland in sneltempo een nieuwe internationale respectabiliteit geven, zodat hij uitgenodigd wordt voor de traditionele 9 mei-parade in Moskou en hij naast Poetin en de Chinese president Xi Jinping komt te staan?”

Kunnen we Trump wel nageven dat hij de bal aan het rollen heeft gebracht? Mogelijk richting een deal die lang niet in zicht leek? “Het klopt dat je voor een doorbraak in een oorlog als deze op een gegeven moment politieke leiders nodig hebt die zaken in gang durven zetten. Ik heb echter mijn twijfels dat hierbij deftig is nagedacht over het finale uitgangspunt”, herhaalt hij.

Dat kan grote gevolgen hebben voor Europa. “Poetin krijgt mogelijk het idee dat hij voor zijn oorlog met Oekraïne wordt beloond, en dat is problematisch voor onze veiligheid.” Een Russische aanval op de Baltische staten is bijvoorbeeld niet ondenkbaar, al kan Poetin zijn ogen ook richten op Georgië of Moldavië. “Een hybride oorlogsvoering – met cyberaanvallen en kabels die worden doorgesneden – is evenmin uitgesloten.”

Volgens Kerremans is het dan ook een goede zaak dat Macron vandaag met een aantal andere Europese leiders samenkomt in Parijs. “De bijeenkomst is bedoeld om te praten over hoe Europese troepen een rol kunnen spelen in het behoud van het staakt-het-vuren.” Een gevatte reactie, vindt de professor internationale politiek het, en dat om 2 redenen.

“Ten eerste om het acute veiligheidsprobleem aan te pakken dat zich voor Oekraïne kan stellen. Staakt-het-vuurakkoorden met Poetin zijn in hun reële betekenis immers bijzonder relatief. Ten tweede stuurt het een signaal naar Trump dat er Europese bereidheid is om ook in militaire termen verantwoordelijkheid op te nemen voor de stabiliteit in het gebied.”

Al is het nog maar de vraag in welke mate de Europese landen aan hetzelfde zeel zullen trekken. “De EU is namelijk onderling verdeeld. Crisissituaties als deze zijn dikwijls nodig om aan Europese zijde de rangen te sluiten, maar of dat ook zal gebeuren?”

“Verschillende landen kijken met verschillende blikken naar de VS. Estland, Letland en Litouwen bijvoorbeeld hebben veel meer vertrouwen in de Amerikaanse defensieparaplu dan in het Europese alternatief. Het is niet uit te sluiten dat ze op den duur een bilaterale samenwerking met de VS aangaan, waardoor de Europese landen tegen elkaar worden uitgespeeld en onze positie in een veranderende wereld verder verzwakt.”