In Brussel komt vandaag de Contactgroep voor Oekraïne samen, een overlegorgaan van meer dan 50 landen die Oekraïne steunen in de oorlog tegen Rusland. Het wordt vooral uitkijken naar de houding van de Verenigde Staten, want voor het eerst zal de nieuwe Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth de vergadering bijwonen. Blijft de VS Oekraïne steunen?
Bondgenoten Oekraïne vergaderen in Brussel, mét nieuwe VS-minister van Defensie: welke houding neemt hij aan over de oorlog?
Freek Willems
Gepubliceerd:
Sinds de start van de grootschalige Russische invasie in Oekraïne, in februari 2022, komt de Contactgroep voor Oekraïne geregeld samen om de westerse militaire steun aan Oekraïne te coördineren. De groep bestaat uit alle 32 NAVO-lidstaten en intussen ook 25 andere landen.
De groep komt afwisselend samen op de Duitse luchtmachtbasis Ramstein en het NAVO-hoofdkwartier in Brussel. Anders dan bij vorige vergaderingen zijn vandaag alle ogen gericht op de Amerikaanse delegatie. Want voor het eerst zal de nieuwe Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth aanwezig zijn.
Sinds Donald Trump Joe Biden is opgevolgd als president, is de vraag of en wanneer de Verenigde Staten hun militaire steun aan Oekraïne zullen opschorten of inperken. De Verenigde Staten zijn al sinds de start van de oorlog de belangrijkste militaire en financiële bondgenoot van Oekraïne, maar Trump heeft al meerdere malen laten uitschijnen dat hij zo snel mogelijk een einde wil maken aan de oorlog.
Van trekker naar afwachtende houding
Die breuk met het beleid van Biden zal vandaag ook te merken zijn tijdens de vergadering. "De VS was echt de trekker van de Contactgroep", zegt VRT NWS-journalist en Oost-Europakenner Marijn Trio in De Ochtend. De vergadering werd dan ook altijd voorgezeten door voormalig minister van Defensie LLoyd Austin. "Nu met Trump als president wil de VS dat leiderschap niet meer op zich nemen. Alvast voor deze top neemt het Verenigd Koninkrijk die rol over."
Dat Hegseth de top wel bijwoont, is toch enigszins een hoopvol teken voor Oekraïne, meent Trio. "Maar er worden geen nieuwe aankondigingen van hem verwacht. Hij zal veeleer een soort afwachtende, luisterende houding aannemen. Maar het is dus wel uitkijken naar de houding van de VS en of daar iets valt uit op te maken over hoe de Amerikanen nu willen omgaan met de oorlog in Oekraïne."
Want dat is sinds de eedaflegging van Trump nog niet echt duidelijk geworden. "Het is een beetje gissen", zegt Trio. "De toon van Trump ten aanzien van Oekraïne is wel wat gemilderd sinds hij president is geworden. Hij sprak ook dreigende taal tegenover Rusland, over sancties en tarieven en de Russische economie die hij zou slopen als er geen deal zou komen."
Beluister: Marijn Trio blijkt vooruit op de Contactgroep Oekraïne
Daarnaast is er ook sprake van een mogelijke deal tussen de VS en Oekraïne. Zo wierp Trump het idee op om toegang te krijgen tot zeldzame aardmetalen en andere belangrijke grondstoffen die in Oekraïne in de bodem zitten, in ruil voor blijvende Amerikaanse militaire steun.
De Oekraïense president Volodimir Zelenski lijkt daar voor open te staan. Dat blijkt onder meer uit een interview met de Britse krant The Guardian . Daarin zegt Zelenski dat Oekraïne de VS voorrang zou kunnen geven bij het verkrijgen van die grondstoffen. Hij wil ook contracten sluiten met Amerikaanse bedrijven voor de heropbouw van zijn land. Zelenski zou Trump daar eind vorig jaar al een voorstel over hebben gedaan.
"Zelenski begrijpt de transactionele aanpak van Trump, die deals wil maken", zegt Marijn Trio. "Hij heeft zelfs contracten die hij met Biden had kunnen tekenen, uitgesteld, vermoedelijk om die aan Trump te gunnen. Maar de vraag is of Trump in ruil voor die toegang bereid zal zijn om wapens te blijven leveren. Die ruil grondstoffen voor steun zou een manier kunnen zijn om de steun toch te kunnen verkopen aan zijn achterban."
Zorgen voor Zelenski?
Aan de andere kant lijkt er ook een soort toenadering plaats te vinden tussen Trump en de Russische president Vladimir Poetin. Zo werd gisteren een Amerikaanse leraar vrijgelaten die al 3 jaar gevangenzat in Rusland. In ruil zal een van de komende dagen een Rus worden vrijgelaten die in de VS in de cel zit.
De Verenigde Staten hebben "onderhandeld over een ruil die de goede wil van de Russen toont en aangeeft dat we in de goede richting gaan om een einde te maken aan de verschrikkelijke en gewelddadige oorlog in Oekraïne", vertelde Trump aan journalisten.
"Ik denk dat dit vooral toont dat Poetin bereid is om Trump te pleasen", zegt Trio. "Dus dat is misschien wel een zorgwekkend signaal voor Zelenski, dat Poetin en Trump achter de schermen toch deals aan het sluiten zijn."
Heel wat uiteenlopende signalen dus. Maar op een duidelijker standpunt van de nieuwe Amerikaanse regering is het wellicht nog wat langer wachten.
In elk geval zal de oorlog in Oekraïne naast de bijeenkomst van de Contactgroep voor Oekraïne morgen ook op de agenda staan van de vergadering van de ministers van Defensie van de NAVO, die dan nog eens apart samenkomen in Brussel. Ook daar zal Hegseth voor de eerste keer aanwezig zijn.
En vrijdag vindt in München de Veiligheidsconferentie plaats. Onder anderen Zelenski en de Amerikaanse vicepresident J.D. Vance zullen daar aanwezig zijn en de bijeenkomst toespreken. Mogelijk zullen de 2 politici elkaar ook persoonlijk spreken.
