Maximaal 25 kilometer per uur fietsen in de stad: experts zien wettelijke bezwaren voor Antwerps plan 

Tussen droom en daad staan wetten in de weg en praktische bezwaren. De gevleugelde woorden van Antwerpenaar Willem Elschot zijn meer dan ooit van toepassing op de plannen van het stadsbestuur om de snelheid voor fietsers overal in de stad te beperken tot 25 kilometer per uur. 

De maatregel staat als ambitie in het Antwerpse bestuursakkoord als antwoord op de toenemende druk op fietspaden en de toenemende onveiligheid. Zeer snelle fietsers concurreren er nu met tragere fietsers om dezelfde krappe ruimte. 

Maar verkeersspecialisten waarschuwen nu dat het nog jaren kan duren voordat die snelheidsbeperking voor fietsers in de stad in de praktijk haalbaar is. Zowel qua wetgeving als qua handhaving. 

De regelgeving is een eerste probleem. Steden en gemeenten moeten voor hun verkeersbeleid gebruik maken van de Belgische wegcode  van de federale overheid. Daarnaast zijn er de Vlaamse aanvullende reglementen op het wegverkeer  met uitzonderingen en aanpassingen: denk aan 70 kilometer per uur op Vlaamse gewestwegen i.p.v. 90 in Wallonië. 

Een gemeente moet binnen die krijtlijnen blijven en mag dus geen verkeersbord uitvinden. "Het huidige vierkante blauwe bordje van 25 km/u naast de Antwerpse fietsostrades is nochtans zo'n onofficiële uitvinding", zegt Hajo Beeckman. "Het is een advies aan alle fietsers, maar het kan niet afgedwongen worden."

De wegcode laat het nu niet toe om fietsers een andere snelheid op te leggen dan het andere verkeer. Een bord met snelheidsbeperking rechts van de weg geldt namelijk voor alle weggebruikers. "In een zone 50 mag iedereen 50 kilometer per uur rijden. Daarom kan je speedpedelecs wel flitsen in een zone 30 als ze te snel rijden", zegt Stef Willems van VIAS, het instituut dat de verkeersveiligheid monitort. 

Twee aparte snelheidsborden, één voor fietsers en één voor auto's, zoals op snelwegen om zwaar verkeer trager te laten rijden (zie foto hieronder) kan ook niet. "De wegcode laat dat niet toe voor fietsers", zegt Beeckman.

"Verstrengingen aan de wegcode kunnen snel jaren aanslepen", weet de verkeersexpert van VRT. "De vernieuwde wegcode die in 2024 is goedgekeurd, is pas vanaf het najaar van 2026 van kracht. Voor een dergelijke verandering is er ook altijd veel maatschappelijk en politiek debat."

Ook de handhaving blijkt nog een groot probleem voor het Antwerpse fietsplan. Mochten - als bij wonder - alle verkeersregels morgen wél in orde zijn, dan kan de politie toch niet controleren wie er te snel fietst.

"Er bestaat geen enkel gehomologeerd apparaat om dat te meten in ons land", zegt Stef Willems van VIAS. "Speedpedelecs hebben wel een nummerplaat en kunnen wel geflitst worden met de flitspalen die er staan, maar gewone fietsen of andere elektrische fietsen niet."

De zogenoemde speed guns die agenten in de hand kunnen houden om te snelle fietsers op heterdaad te betrappen, zijn in ons land niet toegelaten. "In het buitenland mogen agenten die wel gebruiken. Maar de Belgische regels rond die toestellen zijn veel strenger dan in de rest van Europa waardoor onze politiemensen ze niet mogen hanteren. Al hoor ik dat er intussen plannen zijn om dat via een wetsvoorstel aan te passen", zegt Willems.

Tot slot staat er bij deze discussie nog een grote olifant in de kamer. "Elk beleid rond fietsveiligheid begint met een helder autobeleid", zegt Hajo Beeckman. "Je moet vaststellen dat Antwerpen voor een en-en-beleid kiest. Auto's en fietsers mogen er veelal overal rijden. Die visie zie je nu ook Vlaams doorsijpelen."

"Als je wel duidelijke keuzes maakt over welk type verkeer waar wél en niet mag rijden, beperk je de risico's op ongevallen. Veel steden hebben daar een mobiliteitsplan voor, Antwerpen niet. Maar uiteraard is dat een politieke keuze", zegt Beeckman.

Een aantal belangenverenigingen heeft eerder al kritiek geuit op het Antwerpse fietsplan. De Fietsersbond pleit voor een algemene invoering van zone 30 in de Antwerpse binnenstad, zowel voor fietsers als autoverkeer. Ze vinden het ridicuul dat enkel fietsers geviseerd worden. Ze wijzen ook op te smalle fietspaden.

Speedpedelec Vlaanderen was van zijn kant kritisch voor een ander onderdeel van het bestuursakkoord: de plannen om snelle elektrische fietsers verplicht op de rijbaan te laten rijden.

Bevoegd Antwerps schepen Koen Kennis (N-VA) laat intussen weten dat de stad nog moet beginnen met haar overleg met de Vlaamse en federale regering.

Vlaams minister van mobiliteit Annick de Ridder (N-VA) laat ondertussen weten dat ze op de hoogte is van de situatie en dat ze de vraag vanuit het Antwerpse stadsbestuur begrijpt. "Vanuit ons beleid rond verkeersveiligheid nemen we die vraag dan ook mee en zullen we bekijken wat er mogelijk is," aldus nog de minister.