Van betaalbare energie tot flexibele arbeid: zo wil nieuwe regering industrie uit het slop trekken

Audi Brussels, Van Hool, Ontex, Novartis: de laatste maanden lijkt er wel al wat slecht nieuws gepasseerd te zijn over Belgische fabrieken. Het is geen vage indruk: onze economie en industrie slabakken, zo bevestigde de Nationale Bank nog in december. 

Het gebruik van de productiecapaciteit in ons land zit momenteel op het niveau van tijdens de coronapandemie, bedroevend laag dus. Het vertrouwen is er laag, de bedrijfsinvesteringen zitten in dalende lijn, de jobcreatie is nagenoeg stilgevallen en ook de export ziet er niet te best uit.

Daar zijn verschillende verklaringen voor, maar de dure energie in onze contreien, in vergelijking met andere economische blokken als de VS en China, is er 1 van. Bovendien ergeren bedrijven zich aan de administratieve rompslomp rond investeringen en vergunningen en aan de hoge loonkosten in ons land. Dat het daarnaast bijzonder moeilijk is om de juiste mensen te vinden op de arbeidsmarkt helpt daar niet bij.

Geen al te prettig kader dus waarbinnen de nieuwe federale regering aan de bak moet. Dat besef lijkt te zijn doorgesijpeld in het regeerakkoord. "Heel wat variabelen verslechteren en tonen dat onze welvaartsgroei en welvaart op zichzelf onder druk komen te staan zonder een beleid dat deze uitdagingen aanpakt", staat er te lezen. 

En dus duiken er doorheen de zowat 200 pagina's met plannen van de nieuwe regering heel wat economiegerelateerde ideeën en ambities op.

• De regering behoudt de automatische loonindexering en ook de loonnormwet, die de stijging van de lonen met de buurlanden vergelijkt, maar vraagt wel aan werkgevers en vakbonden om zich de komende jaren te buigen over het huidige systeem, om het eventueel grondig te hervormen. 

• Het systeem van vrijwillige overuren wordt hervormd en flexibeler gemaakt. Nachtwerk in de distributie- en e-commercesector start voortaan pas vanaf 24 uur, in de plaats van vanaf 20 uur vandaag. 

• In de strijd om talent op de arbeidsmarkt blijft het doel om een werkzaamheidsgraad van 80 procent te halen tegen 2030. Daarvoor zet de regering sterk in op activering, samen met de deelstaten. Onder meer een belastinghervorming die werk meer moet doen lonen (en dus lasten op arbeid verlaagt) en de beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd passen in dat kader.

• Tegelijk kijkt de regering ook naar een specifieke strategie rond arbeidsmigratie, expats en hooggeschoolde studiemigratie. Voor die categorieën wil ze de procedures vereenvoudigen.

• Op het vlak van energie wordt de energienorm "versterkt". Die norm houdt de kosten voor energie voor de industrie in de gaten, om ervoor te zorgen dat die op hetzelfde niveau blijven als in de buurlanden. Hoewel die al bestond, werd ze nog niet echt afdoende gebruikt om maatregelen te nemen. 

• Ook de transmissienettarieven voor stroom voor de elektriciteitsintensieve industrie worden verlaagd tot op het niveau van de buurlanden.

• Er komt weer meer aandacht voor kernenergie binnen de energiemix in ons land. Daarmee samenhangend wil de regering een "ambitieus programma" op gang brengen om de nucleaire industrie in ons land nieuw leven in te blazen en nieuwe kernreactoren te bouwen.

• Investeringen in groene energie, technologie en klimaatvriendelijke innovaties zullen worden aangemoedigd, onder meer door de belastingaftrek aantrekkelijker te maken en te vereenvoudigen.  

• De nieuwe federale regering noemt het verhogen van de productiviteit - lees: meer produceren met dezelfde of minder middelen - "de sleutel om onze eigen welvaart opnieuw duurzaam te laten toenemen". Hoe de regering dat plant te doen, blijft wel vrij algemeen: ze wijst naar de maatregelen op de arbeidsmarkt, in de belastingen, de mobiliteit en het energiebeleid. De FOD Economie moet die evolutie van die productiviteit ook nauwer opvolgen.

• Het nieuwe federale industriebeleid krijgt trouwens een eigen agenda, met specifieke overlegmomenten rond de noden van de industrie, onder de naam 'Make2030'.

• Er komt een 'wet lagere kosten' bij het begin van de regeerperiode die allerhande kleinere taksen en administratieve formaliteiten voor bedrijven afschaft.

• Op het vlak van digitalisering zet de regering in op extra investeringen in infrastructuur. "Tegen 2030 moet elke onderneming toegang hebben tot supersnel internet (> 1 Gbps)." Met de telecomsector wordt ook overlegd over eventuele voorbereidingen rond de uitbouw van mobiele netwerktechnologie van de zesde generatie (kortweg 6G; vandaag is er nog lang niet overal 5G-bereik, red.).

• De overheid moet tegen 2030 alle transacties met burgers en bedrijven (ook) digitaal kunnen laten verlopen. Er komt ook een doorgedreven AI-beleid, om de werking van de overheid te verbeteren.

• Specifieke aandacht heeft het regeerakkoord voor de defensie- en ruimtevaartindustrie. "Om adequaat te kunnen reageren op hedendaagse dreigingen, hebben we nood aan een technologische, industriële en kennisbasis die de nieuwste militaire ontwikkelingen mee vormgeeft", klinkt het. Doel is om Defensie en het bedrijfsleven nauw te doen samenwerken en om die productie, onderzoek en ontwikkeling zoveel mogelijk bij ons te doen plaatsvinden.

• Investeringsfondsen van de overheid mogen ook investeren in defensiebedrijven en er komt een mogelijkheid om bepaalde investeringen op dat vlak versneld af te schrijven.

Als het over het energiebeleid gaat, heerst er wel wat optimisme bij Febeliec, de federatie van industriële energieverbruikers. "Het ziet er best goed uit", horen we daar. Tevredenheid is er onder meer over de energienorm en de aanpassing van de transmissienettarieven. 

Ook dat kernenergie een belangrijk element blijft in de energiemix is voor zulke bedrijven "een no-brainer". "Tegelijk zien we meer focus op pragmatisme als het gaat over offshore windenergie."

Bij technologiefederatie Agoria zien ze ook wel wat in de maatregelen om investeringen in onderzoek en ontwikkeling aantrekkelijker te maken, om ploegenarbeid te flexibiliseren en om het makkelijker te maken om te werken met expats. Ook de extra aandacht voor een sterkere defensie-industrie stemt de federatie tevreden.

"Maar wat het wegwerken van onze loonhandicap betreft, zien we helaas te weinig initiatieven", laat voorzitter Bart Steukers weten. En ook op het vlak van het verminderen van de administratieve rompslomp en regeltjes voor bedrijven spreekt hij van een "gemiste kans". "Hier hadden we liever gezien dat België zich zou spiegelen aan de Europese Commissie, die deze legislatuur 25 procent van de rapportering voor bedrijven weg wil werken."

De Vlaamse werkgeversfederatie Voka heeft dan weer wel lof voor de maatregelen die ondernemen makkelijker moeten maken. Ook de aangekondigde plannen rond het industrieplan 'Make2030' kunnen Voka bekoren.

Toch blijft Voka op haar honger zitten als het gaat over de strategie rond digitalisering. "Die is hoofdzakelijk gericht op de interne digitalisering van de overheid, niet op ondernemingen." Ook rond productiviteit vindt Voka-hoofdeconoom Bart Van Craeynest de plannen te vaag.

"Voor een cruciale hefboom voor de productiviteitsgroei, de overheidsinvesteringen, is de ambitie erg bescheiden met een doelstelling van 3 procent van het bbp. Dat is min of meer een bevestiging van het status quo, waarmee we duidelijk achterblijven op het Europese gemiddelde (3,7%) of een topland als Zweden (5,4%)."

Essenscia, de federatie van chemische, farma- en biotechindustrie, is over het algemeen positief gestemd over het regeerakkoord.  "De energiekosten zijn hét pijnpunt voor de industrie vandaag", legt woordvoerder Gert Verreth uit. "En we zien toch dat dat thema 1 van de centrale speerpunten in dit akkoord is. Dat stemt ons positief."

"Voor de farma en chemie, zeer innovatieve sectoren, is het bovendien van belang dat we dat ecosysteem hier kunnen behouden. We zien dat dat ook erkend wordt in het regeerakkoord. Het besef heerst duidelijk dat onderzoek en ontwikkeling en innovatie het begin zijn van alles."

Dat er niet gesleuteld wordt aan de loonindex, is een zwakke plek in het regeerakkoord, zegt Verreth nog. "Maar er staat ook dat de sociale partners een voorstel moeten doen. Onze positie daarin is dat we de berekening van de index intelligent moeten aanpassen, zodat we de koopkracht effectiever kunnen beschermen. Met name die van mensen met lagere lonen."