"België in frontlijn van hybride oorlogsvoering": hoe de nieuwe federale regering op digitale defensie wil inzetten

“België bevindt zich in de frontlijn van de hedendaagse hybride oorlogsvoering met hoofdkwartieren van verschillende internationale organisaties, maar ook cruciale knooppunten van het internationale betalingsverkeer, logistieke toegangspoorten tot de Europese markt en veel meer kritieke infrastructuur.”

Het is één alinea uit het 200 pagina’s tellend regeerakkoord, die benadrukt hoe cruciaal een sterke cyberdefensie en -veiligheid is, zeker met België als epicentrum van veel internationale instellingen. Maar ook in de beveiliging van bijvoorbeeld havens en andere gevoelige plaatsen en bedrijven.

Naast een sterkere verdediging tegen cyberaanvallen, legt de nieuwe regering in het regeerakkoord ook nog eens de nadruk op de aanpak van desinformatie en nepnieuws. Die kunnen het vertrouwen van burgers in overheid en media ondermijnen en leiden tot maatschappelijke onrust en polarisatie.

De regering zet in op verschillende fronten: naast bewustwordingscampagnes wil ze investeren in elektronische oorlogsvoering. Ook onderzoekt de regering of er, bovenop de bestaande Europese wetgeving, nieuwe wetten nodig zijn om online platformen te verplichten desinformatie tegen te gaan.

Die desinformatie wordt expliciet gelinkt aan de 'Russische Federatie'. Het regeerakkoord vermeldt expliciet dat Rusland doorgaat met het destabiliseren van onze regio, wat onder meer blijkt uit de ongerechtvaardigde invasie van Oekraïne, staat er. 

Die elektronische oorlogsvoering maakt deel uit van wat ze 'hybride oorlogsvoering' noemen. Die term verwijst naar een strategie waarbij een militaire en niet-militaire manier van oorlogsvoering wordt gecombineerd. 

Enerzijds dus met grondtroepen en lucht- en zeemacht, anderzijds met niet-militaire middelen zoals cyberaanvallen, propaganda en economische druk. Men wil de tegenstander verzwakken door chaos en onzekerheid te creëren, vaak zonder een formele oorlogsverklaring.

“We waken over het grondwettelijke principe van de vrijheid van meningsuiting en vervallen niet in censuur, maar hebben bijzondere aandacht voor de strijd tegen desinformatie en fake news en het risico op beïnvloeding van onze verkiezingen en democratische architectuur. We zetten in op een structurele verdediging tegen deze hybride bedreiging", staat in het regeerakkoord. 

Zo wil de regering ook het cybercommando uitbreiden, dat indien nodig ook die hybride aanvallen kan uitvoeren. En er wordt uitdrukkelijk gezegd dat de doorstroming van de inlichtingendiensten van partners binnen de NAVO en de EU beter moet. 

Om de binnenlandse veiligheid te verbeteren wordt onder meer gekeken naar artificiële intelligentie, voor en achter de schermen van de politiediensten. AI wordt ingezet om de politie te ondersteunen bij administratieve taken, zoals het uitschrijven van verhoren door een taalmodel bijvoorbeeld en bij de opsporing van criminaliteit.

Ook het traceren van berichten in verdachte besloten groepen wordt onderzocht. Dat verwijst naar het SKY ECC dossier, waarbij de politie door internationale samenwerking erg goed beveiligde telefoons wist te kraken en kon binnendringen in een groot crimineel netwerk.

Er worden ook proeftuinen gecreëerd voor nieuwe AI-toepassingen, zoals gezichtsherkenning. De regering wil onderzoeken hoe het gezichtsherkenning kan activeren op camera’s om verkeerscriminelen op te sporen, veroordeelden en verdachten van misdrijven, maar ook mensen die hun gsm gebruiken achter het stuur. 

Dat idee lag al op tafel bij de vorige regering, maar kwam er uiteindelijk niet door onenigheid binnen de coalitie over de uitrol van die technologie. Vooral het kabinet van de liberale minister van Justitie Vincent Van Quickenborne zou bezwaar hebben gemaakt, omdat er uiteindelijk een camera in de auto's van mensen kijkt en dat een privacygrens zou zijn. Binnenlandse Zaken en Justitie zullen daar op één lijn moeten geraken. 

Dat het idee opnieuw wordt opgepikt, is niet echt verrassend. Zowel ministers Jan Jambon (N-VA) en Annelies Verlinden (CD&V) maakte als voormalige minister van Binnenlandse Zaken al eerder deel uit van een federale regering. Ze spraken in hun toenmalige rol al de ambitie uit om respectievelijk een cameraschild rond ons land uit te bouwen en het daarnaast doorheen de jaren ook uit te breiden. Die ambitie lijkt niet meteen verdwenen. 

Het zal voor de regering zoeken zijn naar een evenwicht tussen de mogelijkheden van artificiële intelligentie en het respecteren van privacy van mensen. De nieuwe Europese AI Act legt bedrijven en overheden strenge regels op in het gebruik van AI, zeker bij gezichtsherkenning, maar de wet laat ook ruimte voor politiediensten om de technologie toch te gebruiken, zoals bij het opsporen van verdachten van zware misdrijven.

Het is opvallend dat in het regeerakkoord staat dat veiligheid een mensenrecht is en dat men daarnaast ook bekommerd is om de privacy, al staat er nergens vermeld dat privacy ook een mensenrecht is. Toch maakt de tekst uitdrukkelijk melding van ‘de maximale bescherming van privacy.’

Ook opvallend is dat de regering wil onderzoeken of het mogelijk is om een soort van certificaat te ontwikkelen, door de overheid zelf of een privébedrijf, dat het mogelijk maakt om elke onlineaccount te koppelen aan een mens of bedrijf, zonder pseudo-anonimiteit te verbieden.

Dat is wanneer je bijvoorbeeld onder een andere naam dan je eigen naam een account maakt ergens op bijvoorbeeld sociale media. Nooit meer anoniem online? En wie houdt dat dan bij? Het zijn boeiende én uitdagende privacy- en juridische vragen voor de komende jaren.