Er zijn verschillende aanwijzingen dat er opnieuw een kabel op de bodem van de Baltische Zee beschadigd is geraakt. Dat zegt de Duitse bondskanselier Olaf Scholz. Ondertussen wordt in Zweden onderzoek gevoerd naar een ander incident, waarbij een onderzeese fiberkabel werd geraakt door een schip. Het werpt een schaduw op de grote NAVO-oefening op de Baltische Zee, die er net op gericht is om dit soort situaties te voorkomen.
Onderzeese kabels gesaboteerd tijdens grootschalige NAVO-oefening in Baltische Zee
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Er lijkt geen einde te komen aan de lange lijst met incidenten op de bodem van de Baltische Zee. Bijna op wekelijkse basis komen berichten binnen over beschadigde (data)kabels en verdachte bewegingen van (al dan niet Russische) schepen.
Afgelopen weekend, bijvoorbeeld, geraakte een glasvezelkabel tussen Finland en het Zweedse eiland Gotland beschadigd. Het Openbaar Ministerie sprak na een kort onderzoek duidelijke taal: er is sprake van sabotage.
Donkere schaduw
En ook vandaag zegt de Duitse bondskanselier Olaf Scholz dat er opnieuw aanwijzingen zijn van sabotage van een kabel op de bodem van de zee. Scholz kijkt meteen in de richting van Rusland. "Dit toont de dreiging van de Russische schaduwvloot", zegt hij.
De incidenten werpen een donkere schaduw op de grootschalige NAVO-oefening 'Baltic Sentry' die op dit moment in volle gang is op de Baltische Zee. Secretaris-generaal Mark Rutte kondigde de oefening enkele weken geleden met veel toeters en bellen aan. De machtsontplooiing moest het bewijs zijn dat de NAVO in staat is om de Baltische Zee beter te beschermen tegen sabotage en spionage.
Het moet gezegd: de aanwezigheid van de vele schepen is een oefening, geen daadwerkelijke missie. De NAVO-troepen kunnen dus niet volledig uitsluiten dat er geen sabotage gepleegd wordt.
Toch heeft zo'n oefening wel een belangrijke signaalfunctie. Het toont bondgenoten en tegenstanders dat NAVO de veiligheid in de regio serieus neemt. Dat kan preventief werken, omdat het vijandige landen ontmoedigt risico’s te nemen.
Dat Rusland daar nu schijnbaar zijn voeten aan veegt, toont dat de uitdaging misschien wel groter is dan aanvankelijk werd gedacht.
Drones en vliegtuigen
Nochtans zijn de middelen die tijdens de oefening worden ingezet niet min. De Fransen pakken bijvoorbeeld uit met een hoogtechnologisch verkenningsvliegtuig. Het toestel vliegt hoog boven de Baltische Zee, maar dankzij de geavanceerde camera kan het gedetailleerde beelden maken van verdachte vaartuigen op het wateroppervlak. In slechts enkele uren tijd heeft het vliegtuig een groot deel van het Baltische Zeegebied in beeld gebracht.
Op Duitse marineschepen wordt dan weer geëxperimenteerd met onderwaterdrones. De drones kunnen kritieke infrastructuur op de bodem van de zee, zoals stroom- en datakabels, beter in beeld brengen. De laatste jaren werden veel middelen geïnvesteerd in deze technologie, bijvoorbeeld ook bij technologiegroep Exail Robotics Belgium in Oostende, die drones maken om zeemijnen te ontmantelen.
Ruim miljoen kilometer aan kabels
De bodem van onze zeeën ligt immers vol met kabels die onmisbaar zijn voor de Europese economie. De onderzeese pijpleidingen leveren stroom om de economieën draaiende te houden, om woningen te verwarmen en om miljoenen mensen van internet te voorzien. In totaal loopt er 1,3 miljoen kilometer aan kabel, een huzarenstuk om dat allemaal te beveiligen.
"Alleen al in de afgelopen 2 maanden hebben we schade aan een kabel gezien die Litouwen en Zweden verbindt, aan een andere kabel tussen Duitsland en Finland, en recent nog aan een aantal kabels die Estland en Finland verbinden. Het onderzoek naar al deze gevallen loopt nog, maar er is reden voor ernstige bezorgdheid", zegt Mark Rutte. In totaal zou het gaan om zeker 11 incidenten.
In politieke kringen mag er dan wel eensgezindheid zijn dat Rusland achter deze hybride aanvallen zit, onder inlichtingendiensten is die overeenstemming er niet. Verschillende bronnen vertellen aan het persagentschap Associated Press dat ze aanwijzingen hebben die in vele gevallen wijzen op een ongeval. In sommige gevallen wijst het bewijsmateriaal zelfs duidelijk niet in de richting van Rusland.
Van andere incidenten is staatsveiligheid dan wel zeker dat het om Russische sabotage gaat. Exploderende pakketjes in sorteercentra van een koeriersdienst op Europese luchthavens, sabotage aan spoorwegen, verkenningsdrones boven militaire kazernes, cyberaanvallen en polariserende desinformatie: de Staatsveiligheid somt in een rapport verschillende voorvallen op die wel duidelijk te wijten zijn aan de Russische hybride oorlogsvoering.
Op zee mag dan wel twijfel bestaan over de precieze rol die Rusland speelt in de schade aan onderzeese kabels, bijna wel zeker is dat Rusland de kritieke infrastructuur op onze zeebodem in kaart aan het brengen is. Met de regelmaat van de klok worden verdachte Russische schepen immers waargenomen boven onze kritieke infrastructuur.
Voor de Deense premier Mette Frederiksen is de maat alvast vol. "Europa moet zijn veiligheid en defensie een boost geven om de Chinese en Russische invloed op het continent tegen te gaan", zegt ze vandaag. "We zien Russische hybride aanvallen over heel Europa, in de Baltische Zee. We hebben een sterker en meer resoluut Europa nodig dat voor zichzelf kan opkomen."
