Planbureau over aanpassing loonindex in nota-De Wever: werknemers zullen het eerste 2 jaar een beetje voelen

Het is plots het gevoelige politieke thema van het moment: mogelijk gemorrel aan de manier waarop de loonindexering, die in ons land de stijging van de levensduurte volgt, wordt berekend. De Wever schuift daarover in zijn laatste supernota 2 voorstellen naar voren. 

Enerzijds wil hij voor het overheidspersoneel maar 1 keer de automatische loonindexering laten doorrekenen, met name in januari. Vandaag gebeurt dat verschillende keren per jaar. Anderzijds wil hij voor alle werkenden de berekeningsmethode van de index laten aanpassen.

Vandaag baseren we onze indexering van de lonen namelijk op het gemiddelde van de gezondheidsindex van de afgelopen 4 maanden. De Wever stelt voor om daarvoor het gemiddelde van de laatste 12 maanden te nemen. Dat zou vooral bij een hoge inflatie de felste pieken wat kunnen uitvlakken. 

Maar dat ligt natuurlijk bijzonder gevoelig, want het gaat hier over de centen van werkende mensen. Voor Vooruit kan het hoegenaamd niet dat een nieuwe federale regering aan de koopkracht van werknemers zou raken. En ook bij CD&V staan ze niet te springen voor het idee.

Maar hoe groot zou het effect van die tweede maatregel, die berekening over 12 maanden dus, in realiteit kunnen zijn? Dat heeft het Federaal Planbureau eind november al eens berekend. De specialisten daar namen de economische vooruitzichten van juni 2024 als vertrekpunt.

Hun eerste conclusie: de afgevlakte gezondheidsindex - het instrument waar de feitelijke indexering van de lonen zich op baseert - ligt bij de toepassing van een 12-maandelijks gemiddelde ongeveer 0,6 procent lager dan bij een 4-maandelijks gemiddelde over de periode 2025-2029. 

Tweede conclusie die daaruit voortvloeit: ja, dat heeft tot gevolg dat de indexering van de lonen in 2025 en 2026 lager zal liggen, tot maximaal zo'n 0,5 à 0,6 procentpunt. Op een gemiddeld Belgisch brutoloon van zo'n 4.300 euro gaat dat dus over een verlies van een dikke 20 euro per maand in die eerste jaren. Voor hogere lonen is dat meer, voor lagere wat minder.

Maar in de jaren nadien vlakken die verschillen zo goed als volledig uit. Bekijk je de impact over de periode 2025-2029, dan gaat het over een gemiddeld verschil in loonindexering van amper 0,1 procentpunt per jaar.

Voor de werkgevers in de privésector daarentegen maakt de aanpassing natuurlijk wel een groot verschil: op basis van de cijfers van het Planbureau kan je concluderen dat zij alles samen ruwweg 800 miljoen euro per jaar besparen, in vergelijking met de huidige manier van indexeren.

Belangrijke kanttekening wel: het Planbureau gaat nu uit van vooruitzichten zonder gekke bokkensprongen in de inflatie, zoals we die gekend hebben na de coronacrisis en Russische inval in Oekraïne. Mocht die inflatie wel plots de pan uit swingen, is het verschil tussen beide berekeningsmethodes wellicht een heel pak groter. Ook het effect van het voorstel om de index maar 1 keer per jaar op te trekken voor iedereen, zit niet in deze berekening.

Econoom Gert Peersman (UGent) waarschuwde daarvoor gisteren ook al op X. "Ik ben persoonlijk geen fan van automatische indexatie, maar als je 1x per jaar gaat indexeren, heeft het systeem absoluut geen zin meer om de koopkracht te 'stabiliseren'." Hij vreest dat mensen dan bij bijvoorbeeld extreme energieprijzen qua koopkracht "in een echte rollercoaster terechtkomen".

Een tweede kanttekening, die vaak wordt aangehaald vanuit Vooruit en de vakbonden, is dat je als werknemer elke lagere loonindexering, ook al bedraagt dat verlies minder dan een halve procent, in de jaren nadien meedraagt. Elke volgende indexering gebeurt dan namelijk op een lagere basis dan je zou gehad hebben als je het oude systeem had gehanteerd.