In 2023 heeft België 4,6 procent minder broeikasgassen uitgestoten dan in het jaar 2022. Dat blijkt uit nieuwe cijfers die ons land heeft overgemaakt aan de Europese Commissie. Het blijft een daling, maar het tempo van die daling vertraagt wel. Bovendien komt de klimaatwinst grotendeels op rekening van de industrie. Er zijn dringend doortastende maatregelen nodig om de uitstoot van het verkeer en onze woningen grondig te verminderen.
Vorige week heeft de Federale Overheidsdienst Volksgezondheid de Belgische uitstootcijfers van broeikasgassen overgemaakt aan de Europese Commissie. Zo kan de Commissie evalueren of België op schema zit om zijn afbouwdoelstellingen te halen.
De cijfers gaan over 2023, en zijn een combinatie van berekeningen via modellen en de uitstoot die de gewesten zelf rapporteren. In dat jaar werden er in ons land 98,6 megaton (miljoen ton) aan CO2-equivalenten uitgestoten. Dat is de som van alle broeikasgassen, omgerekend naar het opwarmende effect van het belangrijkste broeikasgas CO2.
Dat is 4,6 procent minder dan in 2022 en 32,4 procent minder dan in 1990.
Europa vraagt van België dat het in 2030 47 procent minder uitstoot dan in 2005. Ook de andere lidstaten hebben zo'n doelstelling opgelegd gekregen. Zo hoopt de EU in 2030 55 procent minder uit te stoten dan in 1990, het zogenaamde Fit for 55-plan.
De Belgische uitstoot daalt sinds 2021. Dat is op zich goed nieuws. Ons land zit momenteel ook nog op koers om de Europese klimaatdoelstellingen voor 2030 te halen, mede door de knik in de uitstootcijfers die de coronacrisis veroorzaakte.
Maar de daling vertraagde in 2023. Bovendien wordt de grootste klimaatwinst gemaakt bij de industrie, terwijl de andere sectoren (ver) achterop hinken. Dat verontrust de dienst Klimaatverandering van de FOD Volksgezondheid, die dit rapport opstelde. België dreigt weer van de weg af te raken.
Crisis in industrie is vooral kortetermijnwinst voor het klimaat
De zware industrie verbruikte in 2023 minder energie, stootte minder uit bij industriële processen en verbrandde ook minder. Die sector boekte dus op alle vlakken klimaatwinst: in Vlaanderen werd er 2,9 megaton CO2-equivalent minder uitgestoten, in Wallonië 1,4 megaton.
De FOD Volksgezondheid heeft niet nagegaan waar die daling precies aan te danken is. Hij kan daar dus geen uitspraken over doen.
Maar de economische situatie zou er wel eens voor iets tussen kunnen zitten. De Vlaamse industrie zit in een zware crisis, waarschuwde werkgeversorganisatie Voka in december nog. En van alle bedrijven heeft de energie-intensieve industrie het het moeilijkst.
Als die bedrijven minder produceren, wordt er ook meteen veel minder energie verbruikt, en worden er dus ook minder broeikasgassen uitgestoten.
Dat is misschien goed nieuws op korte termijn voor het klimaat, maar niet per se op lange termijn. Staalreus ArcelorMittal stelt bijvoorbeeld zijn plannen uit om de Gentse fabriek te vergroenen. Dat had nochtans de Belgische uitstoot in één klap met 2 procent kunnen terugdringen. Volgens ArcelorMittal kan zo'n zware investering in de huidige economische context niet rendabel gemaakt worden.
Niet alleen worden broodnodige klimaatinvesteringen uitgesteld. Bovendien bestaat de kans dus dat de uitstoot bij een mogelijke economische heropleving weer toeneemt.
Amper of geen klimaatwinst bij verkeer en woningen
Klimaatwinst bij de industrie levert België ook niet meteen betere klimaatcijfers op bij Europa.
Europa neemt de industrie immers niet mee in de klimaatplannen van de lidstaten. Het wil de uitstoot van de zware industrie op een andere manier naar beneden krijgen, via de Europese markt voor uitstootcertificaten ETS. Grote industriële bedrijven mogen onderling uitstootrechten doorverkopen. Broeikasgassen uitstoten, moet zo jaar na jaar duurder worden.
In de andere sectoren waar Europa wel naar kijkt, blijft de uitstoot min of meer gelijk (woningen), of stijgt hij zelfs (verkeer). Dat is niet alleen slecht nieuws voor het Belgische klimaatrapport, maar ook voor de strijd tegen de klimaatverandering in het algemeen.
"In de transportsector gaat het tempo in de verkeerde richting en keren we terug naar het niveau van voor de coronacrisis", zo klinkt het bij de dienst Klimaatverandering van de FOD Volksgezondheid.
De verwarming van onze gebouwen stootte dan weer een klein beetje minder uit, maar het is niet duidelijk hoeveel dat te maken heeft met verduurzaming. "De winter van 2023 was eerder warm, waardoor we minder hebben moeten verwarmen. Dat is minstens een deel van de uitleg, naast de gestage verbetering van de isolatie van gebouwen."
Dringend tijd om grondige plannen te maken
In november waarschuwde dezelfde FOD Volksgezondheid al dat België helemaal niet op koers ligt om de Europese klimaatdoelstellingen waar te maken. Vooral het doel om in 2050 helemaal klimaatneutraal te zijn, en dus geen broeikasgassen meer uit te stoten, wordt lastig.
"Het gebruik van auto's en vrachtwagens blijft toenemen en de omslag naar elektrische auto's en de infrastructuur verloopt te traag", luidde het toen. "Met de uitstoot van de internationale lucht- en scheepvaart gaat het sterk de verkeerde richting uit."
De FOD Volksgezondheid herhaalt die waarschuwing nu. "2030 is al binnen 5 jaar, en het zou kunnen dat we de gemakkelijkste emissiereductie al gerealiseerd hebben. Er zijn sterkere hefbomen nodig, structurele veranderingen die goed gecoördineerd zijn en ook voldoende impact hebben."
"Daar moet de overheid nu in investeren richting 2050. Zoniet riskeer je een lock-in-effect (waarbij we vandaag investeren in verouderde technologie en de gevolgen daarvan nog decennia meeslepen, red.)."
"Neem de renovatiegolf van onze gebouwen: die gaat te traag en een aanzienlijk deel van het gebouwenpark renoveren, duurt jaren. Hetzelfde geldt voor het openbaar vervoer. Als je er meer wil uitrollen, neemt dat ook jaren in beslag."
Warmtepompen, isolatie en openbaar vervoer
Veel zal afhangen van de plannen van de nieuwe regeringen. Zo zijn nieuwe bedrijfswagens vanaf 1 januari 2026 alleen nog aftrekbaar als ze elektrisch zijn. Dat geeft de elektrificering van het wagenpark nu al een stevige boost. 4 op de 5 elektrische wagens in ons land zijn bedrijfswagens .
Een andere manier om het verkeer te vergroenen, is het openbaar vervoer versterken. Maar de NMBS en De Lijn zitten al jarenlang op hun tandvlees en vragen meer werkingsbudgetten. Wel voorziet de nieuwe Vlaamse regering 400 miljoen euro voor nieuwe elektrische bussen.
Voor de verwarming van onze gebouwen is vooral een massale isolatiegolf nodig, en moeten er zo veel mogelijk warmtepompen geïnstalleerd worden. Maar vorige week nog raakte bekend dat de verkoop van warmtepompen vorig jaar met de helft is teruggevallen.
De nieuwe Vlaamse minister van Energie, Melissa Depraetere (Vooruit), hoopt het tij te keren met "ambitieus" maar ook "haalbaar" klimaatbeleid. Zij wil het bijvoorbeeld voor de lagere inkomens betaalbaarder maken om hun huis te isoleren. En ze wil met een taxshift elektriciteit goedkoper maken en gas duurder, zodat warmtepompen interessanter worden in gebruik.
Hoe ambitieus dat beleid de volgende jaren gevoerd wordt, zal bepalen of ons land de uitstoot van broeikasgassen de volgende jaren nog verder én sterker naar beneden krijgt.
