Belgische wetenschappers vinden zeldzame meteorieten op Antarctica

115 meteorieten die meer dan 2 kilogram wegen en enkele duizenden micrometeorieten. Dat is de vangst van de expeditie naar Antarctica, onder leiding van wetenschappers van de Vrije Universiteit Brussel en haar Franstalige zuster, de ULB.

Het team heeft er 3 weken gezocht naar meteorieten, stenen uit de ruimte die onze dampkring zijn binnengekomen en niet volledig zijn opgebrand. Het zijn brokstukken van planeten, planetoïden of kometen, die miljarden jaren oud zijn.

"Elke meteoriet die we vinden, is een overblijfsel uit de beginjaren van ons zonnestelsel", zegt professor Steven Goderis (VUB) die de expeditie heeft geleid. "Afhankelijk van het soort meteoriet kunnen we heel specifieke vragen beantwoorden over de vorming van de planeten rond onze zon."

Ook op dat vlak is de vondst indrukwekkend, zegt Goderis. "We hebben een aantal zeldzame exemplaren gevonden. Een pallasiet bijvoorbeeld. Dat is een soort meteoriet die informatie bevat over heel grote botsingen die zich in de geschiedenis van het zonnestelsel hebben voorgedaan."

"We hebben ook een aantal koolstofhoudende chondrieten gevonden. Die zeggen iets over hoe het water van de oceanen ooit op de aarde is terechtgekomen. Want we weten dat er in het begin geen water was op de aarde."

"Elke meteoriet voegt een nieuw stukje toe aan de puzzel. En we hopen op nog meer verrassingen te botsen, wanneer onze meteorieten onderzocht zijn."

De meteorieten zijn gevonden in het Belgica-gebergte, een geïsoleerde en afgelegen bergketen, zo'n 300 kilometer ten oosten van de Belgische poolbasis Prinses Elisabeth op Antarctica.

De bergketen is eind jaren 50 ontdekt tijdens een expeditie onder de Belgische ontdekkingsreiziger Gaston de Gerlache, en genoemd naar het onderzoeksschip Belgica.

Het was voor Steven Goderis al de 6e reis naar Antarctica. Toch spreekt hij van een bijzonder moeilijke expeditie.

"We hebben 3 weken lang in het gebergte verbleven. Temperaturen van -25 graden Celsius waren niet ongewoon. 's Nachts kon het zelfs nog kouder worden."

"Vanaf 20 uur verdween de zon achter de bergen. Het enige wat je dan nog kon doen was in je tent kruipen, in een slaapzak, en met nog een slaapzak erover. Het moeilijkste is dat je nooit eens even kan opwarmen."

"Geen enkele recente Belgische expeditie heeft dit afgelegen gebied bezocht. En bijna was de hele expeditie in het water gevallen", zegt Goderis.

"Er zaten metersgrote spleten in de ijsvlakte die we moesten oversteken. Uiteindelijk hebben we al het materiaal per helikopter en vliegtuig naar daar moeten brengen."

Antarctica doet meteen denken aan sneeuw, ijs en pinguïns. Maar het continent aan de zuidpool staat ook bekend om zijn meteorieten. 

"60 procent van de meteorieten op aarde zijn op Antarctica teruggevonden", zegt professor Goderis. "Dat is het gevolg van de stroming van het ijs, die de meteorieten op bepaalde plekken samenbrengt."

"Je kan zwartgeblakerde stenen natuurlijk ook makkelijker zien liggen op het ijs of in de sneeuw. Maar het grootste voordeel is dat de meteorieten op Antarctica in een grote diepvries terechtkomen, waardoor ze ook veel beter bewaren dan ergens anders."

"Bovendien zijn de meteorieten beschermd door het 'Verdrag inzake Antarctica'. Dat zegt dat er op Antarctica enkel wetenschappelijk onderzoek is toegelaten. Op andere plekken wordt er naarstig gezocht naar meteorieten om ze met winst te verkopen. Dat mag dus niet op Antarctica."

De meteorieten zijn intussen in Brussel aangekomen, waar ze in het Instituut voor Natuurwetenschappen gesorteerd en geclassificeerd worden. "Daar pas worden de meteorieten ontdooid, in gecontroleerde omstandigheden. Want we willen niet dat ze onderweg ontdooien en bijvoorbeeld oxideren." 

"Daarna krijgen de meteorieten een naam en komen ze in een internationale databank. Wetenschappers van over de hele wereld kunnen dan een aanvraag indienen om ze te mogen bestuderen."