Meteorieten op Antarctica zakken sneller weg in de ijskap door de opwarming van het klimaat en zijn daardoor moeilijker te vinden. Dat staat in een studie van de VUB en de ULB. Op de Zuidpool liggen naar schatting nog 300.000 meteorieten waardoor een enorm wetenschappelijk potentieel verloren dreigt te gaan.
Meteorieten op Antarctica zinken weg in ijskap door klimaatopwarming: "Elk jaar gaan er 5.000 verloren"
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
Op Antarctica zijn tot nu toe het meeste meteorieten gevonden. Het aantal loopt tegen de 50.000, goed voor zo'n 60 procent van alle gevonden meteorieten op aarde.
Experts denken dat nog ruim 300.000 meteorieten te vinden zijn en die hebben een enorm wetenschappelijk potentieel. Glacioloog Harry Zekollari (VUB) en zijn Nederlandse collega Veronica Tollenaar (ULB) maakten er enkele jaren geleden zelfs een soort wetenschappelijke schatkaart over met mogelijke hotspots voor vondsten.
Meteorieten? Meteorieten zijn unieke gesteenten uit de ruimte die toevallig onze dampkring binnendringen. Omdat dat met een bijzonder hoge snelheid gebeurt, beginnen ze op te branden in de dampkring. We kunnen ze dan zien als "vallende sterren". Uitzonderlijk grote exemplaren zijn zelfs bij daglicht te zien.
Sommigen exemplaren branden niet volledig op voor ze de bodem bereiken, en dan valt er dus een 'stukje van de ruimte' op de aardbodem. Veel van die exemplaren gaan alsnog verloren omdat we ze nooit vinden, maar net daarvoor is de zuidpool een goede plek. Meteorieten kunnen ons informatie leveren over ons zonnestelsel en het ontstaan ervan.
Meteorieten zakken naar beneden in de ijslaag
De klimaatopwarming dreigt nu roet in het eten te gooien en van Antarctica een veel minder interessante hotspot te maken. "Je moet weten dat zo'n stukje meteoriet als het ware moet vechten om aan de oppervlakte te blijven", legt VUB-professor Zekollari uit.
Een meteoriet is donker van kleur en neemt meer zon op dan het ijs waarop hij ligt. "Als het te fel opwarmt, dan gaat ook het ijs rond de steen opwarmen, en gaat de meteoriet insmelten in de ijskap en wegzakken", schetst Zekollari.
Op warme plekken, vanaf een temperatuur boven -9 of -10, vinden we maar weinig meteorieten
Onderzoekster Veronica Tollenaar
Dat fenomeen deed zich sowieso al voor zonder klimaatopwarming, maar kan nu versneld plaatsvinden. Wanneer de meteorieten wegzinken in de dikke ijskap, worden ze zo goed als onvindbaar.
"We merken dat trouwens nu al. Op warme plekken, waar het warmer wordt dan ongeveer -9 of -10 graden Celsius, vinden we maar weinig meteorieten", zegt Veronica Tollenaar, die samen met Zekollari het nieuwe onderzoek leidde.
Verliezen van 30 tot 70 procent
De ploeg die enkele jaren geleden de schatkaart maakte, heeft nu dezelfde kaart gemaakt maar hierbij een parameter aangepast die de ijstemperatuur voortelt. Daarbij zijn scenario's voor een verdere klimaatopwarming in kaart gebracht.
De resultaten van die simulatie zijn weinig hoopgevend. De onderzoekers zien een bijna lineair verband tussen een verdere opwarming en afname van vindbare meteorieten. Als de wereld met 2,6 of 2,7 graden Celsius zou opwarmen, gaat het om een verlies van 30 procent.
"Als we uitgaan van het slechtste opwarmingsscenario, kan dat oplopen tot 70 procent. Maar slagen we erin om alsnog het klimaatakkoord van Parijs te halen (en de globale opwarming structureel te beperken tot ruim onder de 2 graden en liefst anderhalve graad, red.) dan gaat het om een verlies van 10 à 20 procent", zegt Tollenaar.
De lotto winnen
Onderzoeksteams op de zuidpool gaan regelmatig op schattenjacht naar meteorieten. Ze nemen de sneeuwscooter en speuren met een haviksoog naar donkere puntjes in de blauwe ijsvlakte. Het kleurcontrast is groot en daar moeten ze het van hebben.
"Maar als ze 'insmelten' worden ze onvindbaar, of je zou al de lotto moeten winnen en net boven een meteoriet moeten stoppen om die diep in het ijs te zien zitten", zegt Tollenaar. "Momenteel schatten we dat er elk jaar 5.000 meteorieten verloren gaan. Dat terwijl we er elk jaar zo'n 1.000 vinden." In de lagere gebieden, onder de grens van 1.800 tot 2.000 meter is het probleem het grootst.
Je zou kunnen zeggen dat dit een ruimtemissie voor arme wetenschappers is. Je gaat niet naar het heelal, het heelal komt naar je toe
Glacioloog Harry Zekollari
Nochtans is deze manier van speuren heel goedkoop vergeleken met een ruimtemissie. "We zeggen soms dat het een ruimtemissie is voor arme wetenschappers", lacht Zekollari. "Als je een stukje van Mars of van de maan kan meepikken, dan doe je dat voor een fractie van de prijs van de ruimtereis. Het heelal komt als het ware naar ons."
De missies worden georganiseerd door verschillende landen zoals de VS, Korea en Japan, maar ook België doet een belangrijke bijdrage. "We mogen zeggen dat België een groot en succesvol programma heeft om meteorieten te vinden." En dus wijzen onderzoekers op een bijkomende reden om de klimaatopwarming af te remmen.
