Van Wagnergroep tot Africa Corps: hoe Rusland de oorlog in Oekraïne met geld uit Afrika financiert

De Wagnergroep, het Russische huurlingenleger dat lange tijd opereerde onder Jevgeni Prigozjin, heeft in het verleden een grote militaire rol in de oorlog tegen Oekraïne gespeeld. Maar ook vandaag speelt het nog mee: niet in een militaire rol, wel in een financiële.

"Na de dood van Prigozjin in augustus 2023 is de Wagnergroep voor een groot deel overgenomen door het Russische ministerie van Defensie en opgenomen in het Africa Corps", zegt Ruslandkenner Jan Balliauw. "De meeste activiteiten van Wagner verlopen nu via dat Africa Corps."

"Het Africa Corps is de laatste jaren meer en meer actief. Rusland probeert er de westerse invloed in Afrika zoveel mogelijk mee terug te dringen. Daar is het tot nu toe vrij succesvol in." Mali, Burkina Faso en Niger doen een beroep op Russische steun, weet Balliauw.

In tegenstelling tot Europese steun, komt Russische steun zonder een pakket aan 'moeilijke vragen'. "Dat is het grote verschil. Rusland geeft steun en stelt helemaal geen vragen over bijvoorbeeld mensenrechten. Dat is een zegen voor autocratische leiders in Afrikaanse landen."

"Aan die Russische huurlingen wordt de vrije hand gegeven om hun activiteiten te ontplooien", zegt Balliauw. "Je ziet dat ze met brute kracht ten strijde trekken tegen opstandelingen in die landen, net als Rusland dat doet in Oekraïne. Er zijn veel verhalen van martelingen en seksueel geweld, maar daar liggen de Afrikaanse leiders niet wakker van."

Rusland haalt financieel voordeel uit die verstandhouding. "Het levert heel wat op", zegt Balliauw. "Het Kremlin houdt geen open boekhouding, dus het is moeilijk om exact te weten wat het opbrengt. Maar je ziet dat de handel van Rusland met Afrika enorm stijgt."

"Het gaat vooral over de export van wapens: Rusland is nu de belangrijkste wapenleverancier geworden in Afrika en heeft zo China van de troon gestoten", weet Balliauw. "De Russische groepen mogen ook de activiteiten overnemen van verschillende mijnen. Vooral goudmijnen zijn erg lucratief. Er wordt geschat dat de totale opbrengst tot wel 10 miljard dollar zou kunnen betekenen."

"Het is niet de prioriteit van Rusland om in Afrika actief te zijn. Hun grootste prioriteit op dit moment is natuurlijk Oekraïne. Maar de inkomsten uit Afrika zijn wel belangrijk om de inspanningen in Oekraïne gaande te houden", zegt hij.

"Het wordt voor Rusland de laatste tijd alsmaar moeilijker om de oorlog te financieren, omdat het moeite heeft om gas en olie te verkopen." De Europese sancties spelen het land parten. "Ze moeten ook steeds hogere bedragen uittrekken om soldaten te vinden die willen vechten. En de reserves zijn bijna op. Daarom worden de inkomsten uit Afrika alsmaar belangrijker."

Dat met het Africa Corps de westerse invloed in Afrika wordt teruggedrongen, is mooi meegenomen voor Rusland. Niet alleen in Afrika, maar wereldwijd zijn die repercussies voelbaar. "Rusland streeft natuurlijk ook een alternatieve wereldorde na."

Hoe lang Rusland de oorlog zo kan blijven financieren, weet niemand, zegt Balliauw. "Maar de schattingen zijn dat het nog een jaar mogelijk is. Misschien iets langer. Rusland kan nog altijd andere maatregelen nemen, zoals het drukken van geld, maar dan loopt de inflatie weer op."

"Bijna iedereen in Rusland beseft wel dat dit volhouden op de lange termijn moeilijk wordt. Maar ze beseffen ook dat Oekraïne het moeilijk heeft, misschien wel moeilijker dan Rusland. Zeker als Donald Trump binnenkort de eed aflegt in Washington, dan zou de Amerikaanse hulp aan Oekraïne wel eens onder druk komen te staan."

"Het is een marathon die gelopen wordt. Beide zijden zijn uitgeput. Maar nu is de vraag wie toch nog het langste kan volhouden."