6.600 professoren en studenten roepen op tot academische boycot van Israël, ook Petra De Sutter en Rudi Vranckx bij ondertekenaars

"Al op 15 oktober 2023, een week na de aanvallen van 7 oktober, waarschuwden 800 wetenschappers en experts op het gebied van internationaal recht, conflictstudies en genocidestudies in een publieke verklaring voor het risico op genocide. Vandaag, meer dan een jaar later, zijn we allemaal getuige van de manier waarop hun waarschuwing, gebaseerd op grondige academische expertise en historische kennis, werkelijkheid is geworden."  

Met die woorden drukken meer dan 6.600 Belgische academici hun bezorgdheid uit over "de aanhoudende genocide in Gaza". In de open brief, gericht aan de Vlaamse Interuniversitaire Raad (VLIR) en de Conseil des rectrices et recteurs (CRef), wijzen de ondertekenaars op de vele schendingen van het internationaal recht door het Israëlische leger en bekritiseren ze het gebrek aan daadkrachtig internationaal optreden.

"Als wetenschappers, studenten en medewerkers van de Belgische universiteiten dragen wij mee de verantwoordelijkheid voor het beleid van onze eigen instellingen en zijn we niet afhankelijk van het al dan niet optreden van onze respectieve overheden. Het is cruciaal dat wij niet alleen reflecteren en doceren over de principes van het internationaal recht, maar ook concreet handelen om deze principes te verdedigen en te versterken."

De academici zien een boycot van de samenwerkingen tussen Belgische universiteiten en Israëlische instellingen als een morele en juridische plicht. Ze wijzen daarbij naar de rechtszaken en uitspraken van het afgelopen jaar door het Internationaal Gerechtshof (ICJ) en het Internationaal Strafhof (ICC), zoals de ICJ-genocidezaak die Zuid-Afrika tegen Israël heeft aangespannen, de ICC-arrestatiebevelen die zijn uitgevaardigd tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en zijn Defensieminister Yoav Gallant en de ICJ-uitspraak waarmee de illegaliteit van de Israëlische bezetting van Palestijnse gebieden is bevestigd.

De academici stellen dat niet alleen de Belgische overheid, maar ook de Belgische universiteiten, als publieke instellingen, een wettelijke verplichting hebben om samenwerkingen te beëindigen die in strijd zijn met het internationaal recht. "Dat omvat het beëindigen van overeenkomsten met Israëlische instellingen die direct of indirect betrokken zijn bij mensenrechtenschendingen, evenals het opschorten van Israëls deelname aan Europese onderzoeks- en onderwijsprogramma's."

"Universiteiten hebben zichzelf lang gepositioneerd als bastions van morele integriteit en internationale samenwerking", stellen de initiatiefnemers uit zowel Nederlandstalige als Franstalige universiteiten. "Nu is het tijd om principes te koppelen aan actie. Door te blijven samenwerken met Israëlische instellingen riskeren we niet alleen medeplichtigheid aan misdaden, maar ook het ondermijnen van de fundamenten van het internationaal recht."

Volgens Gert Van Hecken, professor aan de Universiteit Antwerpen en een van de initiatiefnemers van de brief, kan er pas van neutraliteit worden gesproken als de Belgische universiteiten de boycot daadwerkelijk doorvoeren, zoals ook bij samenwerkingen met Rusland en Iran is gedaan.

Te lang wordt neutraliteit door academische instellingen ingeroepen als een schild om verdere passiviteit te rechtvaardigen, wat feitelijk medeplichtigheid betekent aan ernstige mensenrechtenschendingen. Wat Belgische academici en studenten nu eisen is een engagement voor echte neutraliteit, een neutraliteit die zich onthoudt van het ondersteunen of verder samenwerken met Israëlische universiteiten waarvan is aangetoond dat ze medeplichtig zijn aan mensenrechtenschendingen door de Israëlische staat."

De oproep kreeg steun van een brede groep ondertekenaars, onder wie 29 decanen, 64 departementshoofden, 1.107 professoren, 1.518 onderzoekers, 634 medewerkers uit administratieve, technische en onderwijsfuncties, en 3.290 studenten. De initiatiefnemers spreken over "de grootste collectieve aanklacht tegen de mensenrechtenschendingen van Israël in Gaza en Palestina ooit vanuit de Belgische academische wereld".

Volgens Itamar Shachar, professor aan de Universiteit Hasselt en een van de initiatiefnemers, geeft de brief een ongekend en historisch signaal aan de Belgische universiteiten om hun beleid in overeenstemming te brengen met het internationaal recht door samenwerkingen met Israëlische universiteiten te beëindigen en te pleiten voor de uitsluiting van Israël uit Europese financieringsprogramma's.

Onder de ondertekenaars bevinden zich ook bekende namen. Zo hebben onder meer eredoctoren aftredend vicepremier Petra De Sutter (UGent), oorlogsreporter Rudi Vranckx (VUB), auteur Ish Ait Hamou (UGent) en regisseur en choreograaf Alain Platel (ULB) de open brief ondertekend.

"Het is onze morele en wettelijke plicht te doen wat nodig is om het oorlogsgeweld in Gaza zo snel mogelijk te doen stoppen", klinkt het bij De Sutter. "Business as usual staat gelijk aan medeplichtigheid aan één van de grootste schendingen van het internationaal humanitair recht van onze tijd. Ook de academische wereld heeft hier een verantwoordelijkheid te nemen, en daarom teken ik met overtuiging deze open brief."

Ook Midden-Oosten-expert Brigitte Herremans spreekt haar steun uit voor de actie. "De aanvaarding van Israëls genocide in Gaza en het defaitisme tegenover internationale misdaden, ook binnen academische kringen, is zeer verontrustend."

"Het feit dat academische instellingen niet in actie komen, geeft Israël het signaal dat het door kan gaan met het vernietigen van het Palestijnse onderwijssysteem, en dat onze instellingen een manier zullen vinden om de samenwerking met Israël voort te zetten of te legitimeren."

Ook hoogleraar Mensenrechten aan de UGent Eva Brems sluit zich aan bij de actie. "Ik ben er trots op dat mijn universiteit haar samenwerkingsprojecten toetst aan mensenrechten. Wat we hier vragen, ligt in het verlengde daarvan. Mensenrechten kunnen maar een duurzaam project zijn als iedereen er binnen zijn eigen mogelijkheden verantwoordelijkheid voor opneemt. We kunnen meer dan we soms denken, als individuen en als universiteiten."

"De historici van de komende decennia zullen zien dat de academische gemeenschap niet zweeg bij de verschrikkingen die Israël in Gaza beging", klinkt het bij Anne Morelli, Emeritus hoogleraar aan de ULB. "Ze probeerde tenminste, binnen haar mogelijkheden, iets te doen om de publieke opinie te waarschuwen en het Belgische beleid tegenover Palestina te veranderen."

Maar ook bekende internationale academici, kunstenaars en activisten met eredoctoraten van Belgische universiteiten, zoals onder meer de Zweedse klimaatactiviste Greta Thunberg, de Britse regisseur Ken Loach, de Britse muzikant en producent Brian Eno, de Amerikaanse filosoof en feminist Nancy Fraser, de Nederlandse dichter Ramsey Nasr (UA) en de Oegandese LGBTQ+-activist Frank Mugisha (UGent), sloten zich aan bij de actie.

"Als academische gemeenschap mogen we niet lijdzaam toezien", klinkt de boodschap helder. Met de brede steun van duizenden ondertekenaars benadrukken de initiatiefnemers dat de bezorgdheid verder reikt dan alleen de oorlog in Gaza. Ze waarschuwen daarom tegen "zelfgenoegzaamheid" bij een mogelijk staakt-het-vuren en wijzen op de "systemische aard van Israëls militaire bezetting en apartheidsbeleid, die door het Internationaal Gerechtshof als illegaal zijn verklaard".

"De internationale gemeenschap moet Israël verantwoordelijk houden om ervoor te zorgen dat schendingen van het internationaal recht niet genormaliseerd worden. Het nalaten om actie te ondernemen zal de wereldwijde rechtsorde verder uithollen, waardoor alle landen kwetsbaar worden", aldus Edina Dóci, professor aan de UCL.