Is een staakt-het-vuren in Gaza een kwestie van dagen? "Amerikaanse druk was nog nooit zo groot"

"De afgelopen maanden zijn we nog nooit zo dicht bij een deal geweest als nu." Dat zegt de woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken van Qatar. "We hebben grote onenigheden overbrugd. Nu wordt het ontwerp (dat moet leiden tot een nieuw bestand) overhandigd aan beide partijen en overleggen we over de laatste details."

De afgelopen dagen lekten er wat details uit de overeenkomst. Hamas zou ermee instemmen om tijdens een eerste fase een 30-tal gijzelaars vrij te laten, vooral kinderen, vrouwen, oudere mannen en vrouwelijke militairen, in ruil voor een tijdelijk staakt-het-vuren van 60 dagen. Israël gaat er op zijn beurt mee akkoord om 1.000 Palestijnse gevangenen vrij te laten, maar als wederdienst wil het Israëlische leger wel zijn aanwezigheid in de Philadelphi-corridor behouden, een smalle strook land langs de grens tussen de Gazastrook en Egypte, bij de stad Rafah.

Andere hete hangijzers, zoals wie Gaza uiteindelijk zal besturen en wat er moet gebeuren met de Westelijke Jordaanoever, worden pas later besproken.

Komt er binnenkort witte rook uit het Midden-Oosten? "Wat ik nu hoor, is dat ze hopen om tegen vrijdag een akkoord te bereiken", vertelt VRT NWS-journalist Inge Vrancken. "Maar goed, dit is het Midden-Oosten, dus helemaal zeker ben je nooit. Het gevaar zit hem altijd in de details. We hebben al een paar keer gehoord dat er bijna een akkoord is, en dan kwam het er uiteindelijk toch net niet."

Al is er dit keer wel 1 groot verschil met de andere onderhandelingspogingen: de druk uit de Verenigde Staten is veel hoger. Zowel de zittende president Joe Biden als de toekomstige president Donald Trump mengen zich in de onderhandelingen, en dat kan wel een grote impact hebben op de uitkomst ervan.

"Biden wil maar al te graag deze pluim nog op zijn hoed steken, dat hij er na 15 maanden gruwelijke oorlog in geslaagd is om een bestand te onderhandelen", zegt Vrancken. "Maar nog meer komt de druk van de nieuwe president Trump. Hij zei vorige week dat er een akkoord moet komen voor hij zijn eed aflegt volgende week. Anders zou volgens Trump 'de hel boven Gaza losbarsten'. Op die uitspraak werd een beetje cynisch gereageerd, want Gazanen leven al 15 maanden in de hel."

Steve Witkoff, die onder Trump de speciaal gezant voor het Midden-Oosten zal worden, nuanceert de uitspraak van de verkozen president een beetje. "Het zijn de uitspraken van de president en zijn reputatie die de onderhandelingen aansturen", zegt hij. "Hopelijk komt het allemaal goed en redden we levens." Volgens de Amerikaanse nieuwszender CNN zijn het wel de medewerkers van Biden die op dit moment het voortouw nemen in de gesprekken. 

Hoe het ook zij, de betrokkenheid van beide presidenten veroorzaakt wel enige zenuwachtigheid bij de onderhandelende partijen, waardoor er meer vooruitgang geboekt wordt dan ooit tevoren. 

Toch bestaat de kans dat de deal tussen Israël en Hamas nog getorpedeerd wordt vanuit de eigen rangen (lees: de partijen die deel uitmaken van de Israëlische regering). "De sleutel ligt binnen die Israëlische regering", zegt Vrancken. "Vooral de extreemrechtse partijen spelen daar een belangrijke rol in. Ze hebben een aantal keren gedreigd om uit de regering te stappen als het akkoord er komt. Er is dus ook heel wat tegenstand."

De extreemrechtse minister van Financiën Bezalel Smotrich sprak zich al een aantal keren duidelijk uit tegen een akkoord. "Er kan echt geen sprake zijn van een akkoord", zei hij. "We moeten nu doorduwen en Gaza bezetten, en zuiveren." Het is bijna genocidale taal die hij spreekt, waarmee hij dreigt een stok in de wielen van de onderhandelingen te steken.

Die harde taal lijkt nu ietwat te zijn afgenomen. Smotritch en zijn uiterst-rechtse collega Ben-Gvir hebben vandaag nogmaals benadrukt dat ze tegen een akkoord zijn (en mogelijk ontslag zullen nemen als minister als dat akkoord er komt), maar ze zullen de regering van Netanyahu niet laten vallen. In dat geval komt er een minderheidsregering, iets wat in het verleden al vaker gebeurde. Tussen de lijnen door lees je dus dat er gedoogsteun is voor het akkoord. "En dat het er dus waarschijnlijk wel zal komen", zegt Vrancken.

Want ook voor de Israëlische premier Netanyahu staat er veel op het spel. Als de regering valt, dan moeten er nieuwe verkiezingen komen. Peilingen tonen dat de Likoed-partij van Netanyahu het een stuk minder goed zou doen dan tijdens de vorige verkiezingen, en dus dreigt Benjamin Netanyahu het premierschap te verliezen. Zijn populariteit kreeg een flinke deuk, omdat hij er maar niet in lijkt te slagen de gijzelaars uit Gaza te bevrijden.

"Na een tijdje is er in Gaza niets meer dat gebombardeerd kan worden. Ooit moet er dus wel een bestand komen. Ook aan Netanyahu zullen er dan beloftes worden gedaan. Misschien belooft de VS wel dat hij na de oorlog aan zet kan blijven in Israël?"

Alles zal dus staan of vallen met de druk die op die figuren uitgeoefend kan worden en de toegevingen die gedaan worden. Ze moeten zo worden overtuigd om niet uit de regering te stappen. "Als men daar niet in slaagt, dan kan het zijn dat dit bestand er - ondanks al het enthousiasme - toch niet komt", concludeert Vrancken.