Na The Guardian en La Vanguardia verlaat ook De Morgen X: waarom media het platform van Elon Musk de rug toekeren

"Het is genoeg geweest." Met die woorden heeft De Morgen aangekondigd dat de krant het socialemediaplatform X verlaat. "De waarden van Elon Musk staan haaks op die van ons. Op die van onze democratische samenleving en op die van De Morgen."

"De Morgen zal X vanaf vandaag verlaten en er niet meer posten", klinkt het in de column van DM-hoofdredacteur Remy Amkreutz. "Natuurlijk is dat een statement. Maar in uitzonderlijke tijden zijn die hoognodig. Elon Musk is een gevaar voor de Verenigde Staten en, bij uitbreiding, voor Europa."

Met zijn column kaart Amkreutz de desinformatie aan op het platform. "Wij willen simpelweg geen deel meer uitmaken van een toxisch platform, een platform waarop desinformatie, samenzweringstheorieën en racisme, zonder enige vorm van moderatie, klakkeloos viraal gaan."

De Morgen is niet de enige organisatie die er zo over denkt. Sinds de tech-miljardair Elon Musk X 2 jaar geleden heeft overgenomen, zijn verschillende media, organisaties, personen vertrokken in een exodus, aangewakkerd door de toename van desinformatie, haatspraak en het gebrek aan moderatie op het platform.

Zo besloten The Guardian in het Verenigd Koninkrijk, La Vanguardia in Spanje en Dagens Nyheter in Zweden in november al om X te verlaten. Ook het European Centre of Disease Prevention and Control (ECDC) overweegt het platform te verlaten, net zoals de Duitse regering nadat Musk de afgelopen weken Duitsers had aangezet te stemmen op de radicaal-rechtse partij AfD.

Niet onlogisch, denkt Nathalie Van Raemdonck, onderzoeker communicatiewetenschappen aan de VUB. "Desinformatie bestrijden, is absoluut geen prioriteit van Musk. X is een algoritmisch platform geworden, vergelijkbaar met TikTok."

"Waar Twitter vroeger draaide om wie je volgde en wie jou volgde, draait het bij X nu vooral om wat de meeste kliks en zichtbaarheid genereert." Waarheid en betrouwbaarheid zijn ondergeschikt, klinkt het. "Berichten die veel aandacht trekken, zijn vaak berichten die niet kloppen. We zien op sociale media dat desinformatie vaak viraal gaat. Alles wat nieuw is, krijgt veel aandacht, en alles wat niet waar is, is de facto nieuw."

Is vertrekken dan wel slim? Is de aanwezigheid van betrouwbare stemmen niet juist nu onmisbaar? Het is een moeilijke afweging, zegt Van Raemdonck. "Het is een beetje zoals dat Frans gezegde: quand tous les dégoûtés seront partis, il ne restera plus que les dégoûtants (Als alle verafschuwden vertrekken, blijven alleen nog de afschuwelijken over, red.)."

Men kan zich afvragen of het speelveld dan niet wordt overgelaten aan de stemmen van extremen. "Het klopt dat andere stemmen zo verder kunnen radicaliseren. Maar je kan je ook afvragen of je binnen dat soort informatiesystemen nog effectief een verschil kan maken."

"Door te blijven als content creator, dat wil zeggen als iemand die inhoud publiceert, draag je bij aan dat systeem. Zo kan je het ook bekijken", gaat ze verder. Van Raemdonck is sceptisch over de manier waarop X nu wordt geleid. "Musk is de rechterhand van Donald Trump, dat is de afgelopen maanden duidelijk geworden, zeker na de Amerikaanse verkiezingen. En dat toont zich ook op X, dat ondertussen veranderd is in Truth Social, het socialemediaplatform van Trump."

De negatieve ontwikkelingen op het platform hebben ook de activiteit van Van Raemdonck op X beïnvloed. "Ik ben zelf lang actief geweest op het platform, maar nu ben ik een "lurker" (een meelezer, red.) geworden. Voor mij was het vechten tegen de bierkaai."

"Door te blijven, draag je bij aan de legitimiteit van het platform", zegt Van Raemdonck. Ze begrijpt de keuze van De Morgen en andere media dan ook om X te verlaten. "Vertrekken is in die zin ook een politieke beslissing."

Zijn er goede alternatieven voor X? Heel wat gebruikers zijn de afgelopen maanden verhuisd naar onder meer Bluesky, Mastodon en Threads.

Dat merkt ook Van Raemdonck. "Wat voor gebruikers belangrijk is, is of de andere platformen beantwoorden aan hun noden. Daarnaast speelt het opbouwen van onlinegemeenschappen een rol. Op dit moment lijkt Bluesky hier goed op in te spelen."

Van Raemdonck vergelijkt het vertrek van X met migratiepatronen. "Het is een gelijkaardige dynamiek. X is een soort dictatuur geworden. Gebruikers leven onder een beleid waar ze het niet mee eens zijn. Maar in dat digitaal land, waar de vrijheden steeds harder beperkt worden, leven ook je vrienden en je familie. Je hele gemeenschap is daar. Dan sta je voor de keuze: blijf je of vertrek je?"

De dynamiek van digitale migratie werd enkele jaren geleden ook door de Amerikaanse onderzoekers Casey Fiesler en Brianna Dym onderzocht. In hun studie bekeken ze de impact van zogenoemde platformverplaatsingen binnen fandomgemeenschappen.

Daarbij is het verhuizen naar een nieuw digitaal platform vaak niet zomaar een keuze, maar onder meer een reactie op veranderende omstandigheden en onvrede met de digitale omgeving waarin ze actief zijn. Die verhuizing wordt vaak aangestuurd door de wens om een platform te vinden dat beter voldoet aan de waarden en behoeften van de gebruikers en hun gemeenschappen.

"De mensen die vertrekken weten, net zoals mensen die in het echt vertrekken, niet waar ze uiteindelijk zullen terechtkomen", zegt Van Raemdonck. "Je kan vragen aan andere gebruikers om met je mee te komen, maar eens je op een ander platform bent, kan je niet vanuit dat platform communiceren met iemand op een ander platform. Er zit dan een soort digitale landsgrens tussen. De keuze om te blijven of te vertrekken blijft uiteindelijk een persoonlijke afweging", aldus Van Raemdonck.