Sector van windmolenparken op zee kritisch over exploderende kosten energie-eiland: "We willen de goedkoopste optie"

Nog even ter verduidelijking: het energie-eiland voor onze kust maakt zelf geen energie. Het is eigenlijk een reusachtige stekkerdoos waarop verschillende windmolenparken kunnen aansluiten om nadien via één gebundelde kabel hun energie naar land te brengen.

De drie nieuwe windmolenparken die tegen 2030 voor onze westkust zullen worden gebouwd, zullen op dat eiland aankoppelen.

De eerste twee parken zullen via zogenaamde wisselstroomkabels met het eiland worden verbonden. Dat is een beproefde technologie, die ook is gebruikt voor alle Belgische parken aan de oostkust.

De wisselstroominfrastructuur voor het energie-eiland is al besteld: alles bij elkaar zullen het eiland en de aansluitingen van de twee windparken 2,7 miljard euro kosten.

Die parken kunnen er sowieso al komen, zonder extra miljarden, stelt Bérénice Crabs van het Belgian Offshore Platform (BOP), de belangenorganisatie van de Belgische windmolenparken op zee.

Onze federale overheid en hoogspanningsnetbeheerder Elia willen echter ook dat buitenlandse offshore windmolenparken kunnen aankoppelen aan het eiland, via internationale onderzeese hoogspanningskabels.

Daarvoor gebruikt Elia de zogenoemde gelijkstroomtechnologie. Ook het derde Belgische windpark zal via een gelijkstroomkabel verbonden worden met het energie-eiland. 

Het is precies die technologie waarvan de kosten de pan uit swingen. Daardoor is het budget van het energie-eiland opgelopen tot 7 miljard euro, ruim 4 miljard meer dan oorspronkelijk begroot.

Het BOP wijst erop dat ze nooit vragende partij zijn geweest om de gelijkstroomtechnologie te gebruiken. Ze eisten blijkbaar zelfs geen centraal knooppunt met een energie-eiland op zee. 

"Zoals in het verleden, kunnen offshore windparken rechtstreeks aan land worden aangesloten", zo staat in hun perscommuniqué te lezen. Het BOP wil gewoon zijn aansluitingen, zo snel en zo goedkoop mogelijk.

Maar het energie-eiland is al in aanbouw, zo erkent ook het BOP.  Laten we het dan zo goedkoop houden. En dus heeft het vragen bij de noodzaak aan gelijkstroom. "Die heb je niet nodig om het derde Belgische park te verbinden," stelt Crabs.

"Dat kan ook met wisselstroomkabels. We weten wat zo'n wisselstroomtechnologie kost. Van de gelijkstroom weten we dat nog altijd niet."

Dus vraagt het BOP klare taal van hoogspanningsnetbeheerder Elia, want "exacte cijfers hebben we nooit gehad", aldus Crabs. "Het kan best zijn dat de keuze voor gelijkstroomtechnologie maatschappelijk de goedkoopste oplossing is, maar dat weten we dus niet."

Die cijfers zijn dringend nodig, want de bouw van de parken dreigt er vertraging door op te lopen. Op dit moment zijn de biedingen voor de eerste zone al aan de gang. Maar zolang er onduidelijkheid is over de kosten, kunnen de projectontwikkelaars het financiële plaatje niet finaliseren. Het BOP dringt er dan ook op aan dat Elia zijn kaarten zo snel mogelijk op tafel legt.

Het is opmerkelijk dat de windmolenparken, die echt afhangen van het energie-eiland zo kritisch naar buiten komen. Maar bij de windboeren leeft al langer de vrees dat hen geldverspilling zou worden aangewreven. Een onnodig duur energie-eiland kunnen ze dus missen als kiespijn.

Het BOP wijst ook op de problemen met de hoogspanningsverbindingen op land. Met name de Ventilus-verbinding baart hen zorgen. "Tot op vandaag heeft Elia nog geen omgevingsvergunning om de Ventilus-verbinding te bouwen", zo staat in hun perscommuniqué.

Zonder die nieuwe hoogspanningslijn door West-Vlaanderen kan de stroom van de nieuwe windmolenparken op zee niet tot bij de verbruikers in het binnenland worden gebracht, waarschuwt het BOP. En de tijd dringt. Tegen 2030 zouden de eerste parken moeten klaar zijn. Maar als die geen stroom kunnen leveren, dreigen ze er niet te komen.

Bovendien rijst er nog een tweede probleem met een andere ontbrekende schakel in het Elia-netwerk, de zogenaamde Boucle-du-Hainaut.

Dat is een nieuwe hoogspanningslijn van ruim 80 kilometer die dwars door de provincie Henegouwen moet worden aangelegd. Ook daar zit vertraging op. Zolang die lijn niet is aangelegd dreigt er overbelasting op het hoogspanningsnet van Elia.

Om dat te voorkomen, zullen de windmolenparken voor onze westkust op momenten van een te hoge stroomproductie moeten worden afgeschakeld. Voor zo'n afschakeling krijgen de parken normaal een vergoeding. Ze helpen immers voorkomen dat het elektriciteitsnet door overbelasting zou instorten.

Maar volgens het BOP liggen er bij Elia op dit moment geen plannen voor een afschakelvergoeding op tafel. De parken zullen dus minder kunnen draaien en ze krijgen daar ook geen compensatie voor. Dat maakt de parken veel minder rendabel, zo waarschuwt het BOP, wat een impact kan hebben op de ondersteuning.

Die ondersteuning komt neer op een gegarandeerde prijs die de overheid vastlegt voor de stroom die de windmolenparken maken. Ligt die gegarandeerde prijs hoger dan de marktprijs, dan past de Belgische overheid het tekort bij. Ligt de gegarandeerde prijs lager, dan moeten de windmolenparken hun "overwinst" doorstorten aan de Belgische staat.

De overheid organiseert daarvoor een openbare aanbesteding, waar meerdere ontwikkelaars kunnen op intekenen. De partij die de laagste gegarandeerde prijs vraagt, haalt de concessie binnen.

Maar wanneer het rendement van de parken daalt door een te dure of ontbrekende netwerkinfrastructuur, kan die gegarandeerde prijs wel eens hoger uitvallen dan de overheid verhoopt. We dreigen dan meer ondersteuning te moeten geven aan de nieuwe parken. Een ondersteuning die we via onze belastingen zullen betalen.

Momenteel is de openbare aanbesteding voor het eerste windmolenpark van 700 megawatt aan de gang. Die loopt nog tot eind dit jaar. Het is dan ook de hoogste tijd om duidelijkheid te krijgen over de kosten van het energie-eiland en dringend de ontbrekende hoogspanningslijnen aan te leggen.

"Want windenergie is stroom van bij ons", benadrukt het BOP.  "Nodig om onze klimaatdoelstellingen te bereiken en het maakt ons onafhankelijker van aardolie en aardgas uit landen die ons niet zo gunstig gezind zijn."