Elon Musk in gesprek met AfD-leider Alice Weidel: extra steun voor radicaal-rechts of lusten Duitsers "bemoeizucht" niet?

Met het interview met Alice Weidel is Elon Musk niet aan zijn proefstuk toe. In augustus vorig jaar deed Musk het al eens met de Republikeinse presidentskandidaat Donald Trump, die intussen is verkozen. Ze spraken toen 2 uur met elkaar, rechtstreeks te volgen via een livestream op X. Van een kritisch interview was niet echt sprake. Er zat weinig structuur in en het leek meer op een gesprek tussen vrienden.

Eerder had Musk het ook al eens geprobeerd met de Republikeinse presidentskandidaat Ron DeSantis. Het interview moest de campagne van DeSantis op gang trappen, maar ging door technische problemen compleet de mist in.

Nu is er dus het gesprek met Alice Weidel, covoorzitter van de radicaal-rechtse Duitse partij Alternative für Deutschland (AfD). Musk wil het met haar hebben over de vrijheid van meningsuiting en de standpunten van AfD. Weidel is door haar partij ook naar voren geschoven als kanselierskandidaat voor de vervroegde parlementsverkiezingen van 23 februari. De timing van het interview is dan ook niet toevallig: het is duidelijk dat Musk - net als bij Trump - Weidel een platform wil bieden en haar en haar partij op die manier een duwtje in de rug wil geven.

De topadviseur van de toekomstige Amerikaanse president sprak eerder op X al enkele keren zijn steun uit voor AfD en mengde zich actief in de Duitse kiescampagne. Zo tweette hij onder meer dat "enkel AfD Duitsland kan redden". Eind december publiceerde de Duitse krant Die Welt bovendien een opiniestuk waarin Musk AfD "de laatste sprankel hoop" voor Duitsland noemde.

Duitsland staat volgens Musk "op de rand van economisch en cultureel verval" en AfD is volgens hem de enige politieke partij die het land uit het slop kan halen. Musk is ook van mening dat AfD "duidelijk geen rechts-extremistische partij" is, maar door de media verkeerd wordt voorgesteld. Tegelijk haalde hij hard uit naar ontslagnemend bondskanselier Olaf Scholz (SPD), die hij een "incompetente dwaas" noemde.

Musks openlijke steun voor AfD veroorzaakte de voorbije weken heel wat beroering in Duitsland. Zowat alle partijvoorzitters beschuldigden hem ervan dat hij de Duitse verkiezingen wil beïnvloeden. Scholz, die zichzelf wil opvolgen als kanselier, zag zich genoodzaakt tot tweemaal toe te reageren. In zijn nieuwjaarstoespraak benadrukte hij dat de Duitse kiezers beslissen wie aan de macht komt en niet "eigenaars van sociale media", een duidelijke verwijzing naar Musk zonder hem bij naam te noemen.

Enkele dagen later luidde het in een artikel van het weekblad Stern dat in Duitsland "de wil van de bevolking telt, niet de labiele uitspraken van een Amerikaanse miljardair". De bondskanselier denkt er ook niet aan rechtstreeks in gesprek te gaan met Musk. "Ik zie geen reden om de heer Musk het hof te maken. Dat laat ik met plezier aan anderen over."

Robert Habeck, vicekanselier in de ontslagnemende regering en kanselierskandidaat voor De Groenen, startte dan weer een petitie tegen de inmenging van Musk.

Maar Musks initiatief om Weidel te 'interviewen' krijgt ook steun. Op sociale media wijzen sommigen erop dat AfD van alle Duitse politieke partijen het minst aan bod komt in de klassieke media. Hanco Jürgens beaamt dat. Hij is onderzoeker bij het Duitslandinstituut dat verbonden is aan de Universiteit van Amsterdam. "Ze komen minder aan bod en als ze aan bod komen, worden ze vaak harder bestreden. Journalisten doen dan erg hun best om kritisch te zijn." Maar Jürgens wijst er tegelijkertijd op dat AfD wel geregeld het nieuws haalt en ook de andere partijen veel aandacht aan AfD schenken.

Ook Musk en het aankomende interview met Weidel kregen de voorbije dagen aandacht in de Duitse media, merkt Jürgens op. Maar het is niet zo dat Musk en AfD het nieuws domineren. "In de journaals zie je toch vooral Scholz en Merz (Friedrich Merz, de kanselierskandidaat van oppositiepartij CDU, red.)." Of dat zo zal blijven, zal de toekomst uitwijzen.

Musk beperkt zijn commentaar overigens niet tot Duitsland. De voorbije dagen haalde hij ook al verschillende keren uit naar de Britse premier Keir Starmer (Labour). Zo beschuldigde hij Starmer ervan dat hij het in zijn verleden als openbaar aanklager had nagelaten om een bende verkrachters te vervolgen en hij daarom in de gevangenis thuishoort. 

Musk sprak eerder ook al zijn steun uit voor de rechts-populistische partij Reform UK van Nigel Farage en beloofde die partij ook financieel te zullen steunen. Daarnaast ijverde hij ook voor de vrijlating van de extreemrechtse activist Tommy Robinson. Begin deze week provoceerde hij vervolgens met een poll op X, waarin hij zijn ruim 210 miljoen volgers de vraag stelde of de Verenigde Staten "de Britse bevolking zouden moeten bevrijden van hun tirannieke regering".

Net als Scholz hekelde ook Starmer de bemoeienissen van Musk, zonder hem bij naam te noemen. "Zij die zoveel mogelijk leugens en desinformatie verspreiden, zijn niet geïnteresseerd in de slachtoffers. Ze zijn geïnteresseerd in zichzelf", zei hij tijdens een persconferentie. Volgens Starmer overschreed Musk een lijn door hem ervan te beschuldigen verkrachters te verdedigen.

Maar ook politici uit landen waar Musk (nog) niet openlijk commentaar over heeft geleverd, waarschuwen voor zijn pogingen tot inmenging. De Franse president Emmanuel Macron beschuldigt hem ervan een nieuwe "internationale reactionaire beweging" aan te wakkeren en verkiezingen te beïnvloeden. De Noorse premier Jonas Gohr Støre noemt het "zorgwekkend" dat een man met zoveel macht zo rechtstreeks betrokken is bij de zaken van andere landen.

Waarom Musk zich met zijn tweets en het aankomend interview met Weidel zo openlijk mengt in de Duitse politiek, is moeilijk te zeggen. Vermoedelijk spelen vooral zakelijke belangen een rol. "Musk wil vooral meer ruimte voor het bedrijfsleven en daar zal zijn Tesla-fabriek boven Berlijn wel een rol in spelen", meent Jürgens.

Ook de toenemende regulering van sociale media en techbedrijven binnen de Europese Unie is Musk een doorn in het oog. Jürgens vermoedt dat Musk zoveel mogelijk onrust wil stoken in verschillende Europese landen, waardoor er minder eenheid is binnen de Europese Unie en ze zich minder sterk kan opstellen tegenover sociale media en techbedrijven.

Of het interview met Alice Weidel veel invloed zal hebben op de Duitse kiescampagne en het resultaat van de verkiezingen, is op dit moment moeilijk in te schatten.

Alternative für Deutschland doet het sowieso al goed in de peilingen, ook zonder Musks inmenging, mede door het geknoei en gekibbel binnen de paars-groene regering-Scholz. De partij scoort momenteel zo'n 20 procent en staat daarmee op de tweede plaats achter de CDU. De vraag is dan ook of Musk nog veel extra kiezers naar AfD zal kunnen duwen.

"Het kan 2 kanten opgaan", stelt Jürgens, die erop wijst dat de Duitse kiescampagne eigenlijk pas volgende week echt begint. "Ofwel wordt Musk een stoorzender die de aandacht van de kiezers richt op AfD en de thema's van de partij, waardoor het in de campagne daarover blijft gaan." In dat geval zal vooral de SPD van huidig bondskanselier Scholz daaronder lijden, stelt Jürgens.

"Maar het kan ook andersom zijn, dat bij de Duitsers het sentiment groeit: wat moeit die multimiljardair zich met onze politiek?" Jürgens verwijst naar het traditioneel anti-Amerikaans gevoel dat nog altijd bij veel Duitsers leeft, met name in wat vroeger Oost-Duitsland was. "Ook binnen AfD zijn er kritische stemmen tegen Amerikaanse propaganda", benadrukt hij.

"In het Verenigd Koninkrijk is dat trouwens al gaande. Zelfs Nigel Farage neemt afstand van Robinson (de extreemrechtse activist, red.) en dus eigenlijk ook van Musk. Maar voor hetzelfde geld staat Musk binnenkort plots op een Duits podium naast Weidel."

Welke kant het zal opgaan in Duitsland, is nu dus nog niet duidelijk. Jürgens denkt dat vooral van belang zal zijn wat Donald Trump in zijn eerste dagen als Amerikaans president zal doen. Wat zal hij beslissen en hoe moeten de Europese Unie én Duitsland daarmee omgaan? Dat zou volgens Jürgens kunnen bepalen welke leider de Duitsers nodig achten voor hun land.

Hoe dan ook zal het gesprek tussen Musk en Weidel en de mogelijke gevolgen ervan voor de Duitse campagne in verschillende Europese landen nauwlettend gevolgd worden. Dat zal ook de Europese Commissie doen. Een woordvoerder van de Commissie liet eerder deze week verstaan dat de livestream van het interview op zich niet illegaal is onder de 'Digital Service Act' (DSA), de Europese digitaledienstenwet.

Maar er loopt nu al een Europees onderzoek naar X omdat het socialemediaplatform de Europese regels omtrent het modereren van inhoud op sociale media zou schenden. De Europese Commissie onderzoekt ook of Musk het algoritme van X misbruikt om zijn eigen posts meer aandacht te geven.

Als zou blijken dat hij dat ook doet met de livestream van zijn gesprek met Weidel en alle berichten daaromtrent, zou dat extra munitie zijn voor de Commissie in het al lopende onderzoek. X riskeert onder de DSA een boete van 6 procent van zijn wereldwijde jaarlijkse omzet.