In Nederland kan je vanaf vandaag online een namenregister raadplegen van overleden Nederlanders die na de Tweede Wereldoorlog verdacht werden van collaboratie met de bezetter. Ook de volledige dossiers in het Nationaal Archief worden er binnenkort publiek toegankelijk, zij het voorlopig niet online. "Omwille van privacyredenen", zegt Nico Wouters van het Belgisch Rijksarchief.
Nederland publiceert namenregister van 300.000 mogelijke collaborateurs, archieven binnenkort raadpleegbaar
Victor Van Driessche
Gepubliceerd:
Oorspronkelijk was het de bedoeling om het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging vanaf vandaag volledig online te zetten. Dat is het grootste oorlogsarchief in Nederland, met de gerechtelijke dossiers van zo'n 425.000 Nederlanders die verdacht werden van collaboratie met de Duitse bezetter.
Maar een maand geleden rezen er plots privacyzorgen. De Nederlandse privacywaakhond waarschuwde dat het openbaar maken kon leiden tot privacyschendingen. Daarop besliste de Nederlandse minister van Cultuur tot een tijdelijke maatregel.
Vanaf vandaag kan je online zoeken in een namenregister van 300.000 mogelijke collaborateurs die voorkomen in de archieven. De volledige dossiers komen voorlopig niet online, maar in de loop van de komende maanden wordt het wel mogelijk om ze te gaan inkijken in het Nationaal Archief in Den Haag.
Complexe dossiers
Een begrijpelijke beslissing zegt Nico Wouters, directeur van het Studiecentrum Oorlog en Maatschappij van het Belgische Rijksarchief.
"Het gaat om gerechtelijke dossiers, die vaak heel complex zijn", legt hij uit. "In dat archief zitten miljoenen beelden en documenten, vaak met bijzonder veel info. Om dat goed te kunnen lezen en juist te kunnen inschatten wat je aan het lezen bent, heb je wel wat context en duiding nodig."
In de dossiers zitten bijvoorbeeld veel verslagen van mensen die in de jaren na de oorlog zijn komen getuigen. "Daarin lees je heel wat namen en allerlei verhalen, maar niet al die zaken zijn noodzakelijk waar of bewezen. En die mensen zijn daar ook niet per se voor veroordeeld."
Archief collaborateurs WO II in Nederland straks openbaar: "Niet online om privacyredenen"
Grote stap
Dat de archieven publiek raadpleegbaar worden, is hoe dan ook een grote stap, benadrukt Wouters. Tot nu konden enkel direct betrokkenen, familieleden en onderzoekers de archieven inkijken. Voortaan zal in principe elke Nederlander dat kunnen.
"Het is een archief dat tot de verbeelding spreekt, ook bij ons. Het gaat over een periode die vandaag nog altijd heel belangrijk is voor veel nabestaanden én voor de samenleving in het algemeen. Zeker in de huidige context van toenemend racisme, antisemitisme, polarisering en nieuwe autoritaire regimes."
Ook in ons land is het 80 jaar na datum toch dringend tijd voor transparantie
Nico Wouters, directeur Studiecentrum Oorlog en Maatschappij
Transparantie is dus belangrijk, "maar het moet wel op de juiste manier gebeuren", zegt Wouters. "Anders zou het net een tegengesteld effect kunnen hebben, met meer verwarring en meer discussie."
En in ons land?
Hoe zit het daarmee in ons land? "Hier zitten we helaas nog een beetje in het ander uiterste", zegt Wouters.
Ook bij ons zijn de collaboratiedossiers sinds een aantal jaar samengebracht in het Rijksarchief, waar je ze kan raadplegen in de verschillende leeszalen. Alleen heb je daarvoor wel nog steeds toestemming nodig van het college van procureurs-generaal.
"We pleiten er als historici en archivarissen al jaren voor om dat te veranderen, want we zien dat die toegang nog altijd vaak geweigerd wordt en dat die dossiers nog voor veel mensen gesloten blijven."
Ontslagnemend minister van Justitie Paul Van Tigchelt (Open VLD) gaf alvast een positief advies om ook bij ons de archieven publiek toegankelijk te maken, maar tot een wetswijziging kwam het voorlopig nog niet.
"Ik hoop dat de volgende minister daar dringend werk van maakt", aldus Wouters. "Ik denk dat het 80 jaar na datum toch hoog tijd is voor transparantie. Het algemeen belang mag nu wel primeren."
