Vlaamse privacywaakhond dreigt met verbod op slimme camera's: "Dienen om overtredingen te minderen, niet financieel uit te buiten"

De Vlaamse Toezichtcommissie voor de verwerking van persoonsgegevens (VTC) krijgt steeds meer klachten van burgers over slimme camera's. Zelf merkt de Vlaamse privacywaakhond ook dat de ANPR-camera's - die nummerplaten herkennen - meer en meer worden ingezet als standaardoplossing waardoor de bewegingen van burgers bijna permanent in kaart kunnen worden gebracht. 

Doordat de camera's beelden maken van minstens één kant van het voertuig, de nummerplaat en mogelijk ook de bestuurder en de passagiers, én zowel de locatie als het tijdstip waarop de foto is genomen bekend is, is de verwerking ervan "extreem invasief op privacyvlak", vindt de VTC.

Daarom heeft de VTC een waarschuwing en richtlijn gestuurd naar de bestuursploegen van alle Vlaamse steden en gemeenten, die vorige maand ook op de website van de instantie is verschenen.

"Dat die camera's gebruikt worden is niet problematisch wanneer het gaat over een helder afgelijnd doel zoals bij trajectcontroles", zegt Hans Graux van de VTC. "We merken dat eenmaal die camera's geplaatst zijn, ze meer en meer voor andere doeleinden gebruikt worden."

Dan is er een gevaar voor 'function creep': oorspronkelijk zijn de camera's geplaatst voor een specifiek doel, maar de doeleinden worden steeds verder uitgebreid zonder een grondige nieuwe afweging. 

En die afweging moet net wel goed gemaakt worden, anders worden mensen constant gemonitord. "ANPR-camera's zijn vaak een snelle oplossing, maar niet altijd de juiste. De waakhond vindt dat er moet worden nagedacht of alternatieven niet volstaan. Verkeersremmende inrichtingen, sensibilisering en ad-hoccontroles zonder camera's worden in de richtlijn gegeven als alternatief."

Zeker over het gebruik van de ANPR-camera's bij sluipverkeer heeft de VTC haar vragen. "Niet-inwoners worden geweerd uit delen van de gemeente, hoewel niet altijd duidelijk is in welke mate het sluipverkeer ernstig storend of gevaarlijk is", staat er te lezen in de waarschuwing. 

Bovendien lijkt het erop dat sommige gemeenten er een financieel motief op nahouden. Dat leidt de instantie af uit de communicatie van sommige lokale besturen, die stellen dat de investering in slimme camera's "zichzelf terugbetaalt". Terwijl "handhaving dient om overtredingen te minderen, niet om ze financieel uit te buiten", klinkt het.

Alles samen concludeert de VTC dat lokale besturen te weinig stilstaan bij de risico's van slimme camera's, en dat er te weinig beschermende maatregelen tegenover staan. Als ze zich daar niet aan houden, kan de VTC de verwerkingen van de stad of gemeente laten stilleggen. 

"Die maatregel is er omdat we merken dat burgers vragen stellen over de camera's en ze geen helder antwoord krijgen van hun lokaal bestuur over waarvoor die camera's net worden gebruikt en waar die beelden naartoe gaan."

"We willen op die manier duidelijk maken dat het niet zomaar een standaard beslissing is die men even snel kan nemen. Het heeft een privacy-impact en daar moeten we echt over nadenken", zegt Graux nog.

De VVSG, de koepel van Vlaamse steden en gemeenten, begrijpt dat de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) nageleefd moet worden. "Een doordacht camerabeleid, waarbij doelbinding, proportionaliteit en transparantie gewaarborgd zijn, is daarbij cruciaal."  

De koepel vindt dat de VTC enkele terechte aandachtspunten aankaart, maar vindt dat de toon, bepaalde insinuaties en juridische onjuistheden de boodschap overschaduwen. 

Zo vindt VVSG het niet terecht dat er gespeculeerd wordt over de intenties van lokale besturen. "Bijvoorbeeld door te suggereren dat de ANPR-camera's worden ingezet om gemeentelijke inkomsten te verhogen. Het is bovendien niet correct om enkel de lokale besturen aan te wijzen. Ook de Vlaamse overheid gebruikt slimme camera's en trajectcontroles."