Warmste Knuffel voor Yu, die vorig jaar uit het leven stapte: "Eenzaamheid kan risico op zelfdoding verhogen"

In 2022, het jaar met de recentste cijfers, stapten in Vlaanderen 1.024 mensen uit het leven door zelfdoding. "Dat komt overeen met bijna 3 zelfdodingen per dag. Elke dag zijn er ook 25 Vlamingen die een zelfmoordpoging doen. Dat zijn toch cijfers die wat doen schrikken", zegt professor Gwendolyn Portzky, directeur van het Vlaams Expertisecentrum voor Suïcidepreventie (VLESP).

En vermoedelijk is het een onderschatting, aangezien er in 2022 ook 478 sterfgevallen waren "waarvan de intentie moeilijk te verklaren is", zo staat te lezen op de website Zelfmoord1813 .

“Als we vergelijken met 20 jaar geleden, is het aantal zelfdodingen in Vlaanderen wel met zo’n 30 procent gedaald", zegt professor Portzky. "Dat toont vooral dat preventie echt wel werkt en dat we er moeten blijven op inzetten."

"20 jaar geleden was er nog niets van preventie, maar sindsdien is er veel veranderd. In 2006 kwam de Vlaamse overheid met het eerste Vlaamse Actieplan Suïcidepreventie."

"Intussen is de Zelfmoordlijn bij veel mensen bekend, zijn er getuigenissen en is zelfdoding toch bespreekbaarder geworden. Ook de hulpverlening is beter geworden, met meer oog voor mentale problemen en zelfdoding."

"We weten dat er een link is tussen zelfdoding en eenzaamheid. Maar er is nooit één oorzaak", zegt Portzky. "Zelfmoordgedachten en zelfdoding ontstaan altijd door een combinatie van psychologische en neurobiologische factoren." 

Zo blijkt uit onderzoek dat ongeveer de helft van het risico op overlijden door zelfmoord en zelfmoordpogingen erfelijk bepaald is. Specifieke genen werden niet gevonden, maar de werking van de hersenen en het zenuwstelsel spelen een rol.

"Maar ook eenzaamheid kan het risico verhogen. En die eenzaamheid wordt nog versterkt eens iemand zelfmoordgedachten krijgt."

"Mensen die aan zelfdoding denken, voelen zich dikwijls heel alleen met die gedachten. Ze worden stiller, gaan minder contact zoeken met vrienden en familie, gaan minder deelnemen aan sociale activiteiten, minder op berichtjes reageren…, omdat ze zich zo slecht voelen."

"Als je merkt dat iemand uit je omgeving zich terugtrekt, neem dan zelf de stap om contact te leggen. Ook al gaat de andere persoon daar niet meteen op in, blijf proberen om die connectie te vinden."

"Geef aan dat je je zorgen maakt en dat je toch graag eens wil afspreken en wil babbelen. Of schrijf een kaartje of een briefje waarin je laat weten dat je aan die persoon denkt, dat je er bent, dat je graag wil afspreken… Ons belangrijkste advies aan familie en vrienden is om manieren te blijven zoeken om contact te maken."

Probeer daar ook niet te lang mee te wachten. "Hoe sterker de zelfmoordgedachten, hoe meer iemand zich gaat afsluiten, hoe meer afstand er komt en hoe moeilijker het wordt om nog verbinding te maken", zegt Portzky.

Toch kan het dat, ondanks alle inspanningen, elke poging onbeantwoord blijft. "Als iemand echt geen contact wil, probeer het dan ook niet persoonlijk op te vatten. Weet dat het niet zo is dat die persoon jou niet meer wil zien, maar dat die zich te slecht voelt om nog te connecteren."

"Familie en vrienden die zich zorgen maken om iemand, kunnen natuurlijk ook terecht bij de Zelfmoordlijn, zowel via de chat als telefonisch als via e-mail."

Het sleutelwoord is: luister. "Het is altijd even schrikken wanneer je te horen krijgt dat iemand het leven niet meer ziet zitten. Zelfs voor professionele hulpverleners."

"En de eerste reactie is vaak dat je die persoon wil helpen en dat je oplossingen gaat zoeken. Maar eigenlijk is het op dat moment het belangrijkste om er gewoon te zijn, te luisteren en vragen te stellen. Zonder te oordelen." 

"Een van de grootste misverstanden is dat je door erover te praten, iemand nog meer op gedachten gaat brengen. Daar is veel wetenschappelijk onderzoek naar gevoerd en dat klopt totaal niet. Integendeel, praten is het beste middel om zelfmoordgedachten te verminderen."

Een tweede misverstand is dat degenen die vertellen over hun zelfmoordgedachten, het niet echt gaan doen. "Ook dat klopt totaal niet. De grote meerderheid van de mensen die gestorven zijn door zelfdoding, had vooraf signalen gegeven. Ook verbaal. Iemand die zijn of haar zelfmoordgedachten kenbaar maakt, is iemand waar het echt niet goed mee gaat."

"En een zelfmoordpoging is ook nooit aandachttrekkerij, maar een pijnkreet. Je moet dat vooral aangrijpen als een aanleiding om te helpen. Een zelfmoordpoging is een van de grootste drempelverlagende factoren om een nieuwe poging te ondernemen."