In Soedan hebben de rebellen van de Rapid Support Forces (RSF) en andere rebellengroepen systematisch vrouwen en meisjes seksueel misbruikt en verkracht. Dat schrijft mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW) in een rapport. "Overlevenden beschrijven dat ze soms lange tijd in groep werden verkracht, in het bijzijn van hun familie. Sommigen werden ook als seksslaven vastgehouden", zegt Belkis Wille, crisis- en conflictdirecteur bij HRW.
Seksueel geweld, verkrachting en seksslavernij: Soedanese vrouwen en meisjes systematisch misbruikt, stelt HRW-rapport
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
In februari dit jaar verandert het leven van Hania*, een meisje van 18, voorgoed. In het holst van de nacht dringen RSF-strijders het dorpje Fayu binnen en nemen ze haar en een 17-jarig buurmeisje mee.
Hania is op dat moment 3 maanden zwanger. De strijders brengen haar naar een militaire basis, zo'n 85 kilometer verderop. Hania schat dat er zo'n 100 strijders zijn, en dat er naast haar meer dan 30 meisjes worden vastgehouden.
"De daaropvolgende 3 maanden haalden de strijder elke ochtends meisjes op om ze te verkrachten en later terug te brengen", getuigt Hania. "'s Avonds kwam er dan een andere groep om andere meisjes te nemen en te verkrachten."
Wanneer Hania zich verzet, wordt ze geslagen met een zweep met metalen punt. Ze bloedt hevig en belandt voor 20 dagen in het ziekenhuis. Daarna wordt ze terug naar het kamp gebracht, waar de nachtmerrie voortduurt.
De gebeurtenissen hebben nog altijd een zware impact op haar dagelijkse leven. "Als ik eraan terugdenk, moet ik huilen. Ik kan niet normaal functioneren, zelfs simpele taakjes kan ik niet naar behoren doen. Ik heb te veel bloed en dode mensen gezien."
Schending van oorlogsrecht
Hania is niet de enige vrouw met zo'n schrijnend verhaal. In oktober 2024 spreken medewerkers van HRW met verschillende vrouwen die soortgelijke gebeurtenissen hebben meegemaakt.
Een vrouw getuigt over hoe ze met 50 andere vrouwen werd vastgehouden en 3 maanden lang herhaaldelijk werd verkracht. Twaalf mensen vertellen ook dat hun familieleden en vrienden voor hun ogen seksueel misbruikt werden.
HRW verzamelt in totaal 79 getuigenissen over seksueel misbruik, maar het werkelijke aantal slachtoffers ligt naar alle waarschijnlijkheid vele malen hoger.
"Seksueel geweld in een conflictsituatie is een ernstige schending van het humanitair en oorlogsrecht", schrijft HRW in het rapport. "Het is een oorlogsmisdaad."
"Waar mensen worden vastgehouden in omstandigheden van slavernij en onderworpen zijn aan seksueel geweld, is dit seksuele slavernij. De Verenigde Naties moeten dringend een missie naar Soedan organiseren om de burgers te beschermen."
"Dit onderzoek bevestigt eigenlijk wat we al een tijdje horen over de omvang van seksueel geweld in Soedan, waarbij de RSF huizen binnendringt en keer op keer vrouwen en meisjes verkracht", aldus Belkis Wille, crisis- en conflictdirecteur bij HRW.
"Toch hebben Soedanese slachtoffers tot nu toe nauwelijks toegang gehad tot begeleiding, laat staan tot mogelijkheden tot herstel of inspanningen om deze gruwelijke misdaden te stoppen."
Miljoenen vluchtelingen
Ondanks verschillende diplomatieke pogingen om het conflict in Soedan te beëindigen, woedt de oorlog die er in april 2023 is uitgebroken, nog steeds verder. Meer dan 11 miljoen mensen hebben hun huizen moeten verlaten: 8 miljoen mensen proberen elders in Soedan onderdak te vinden, 3 miljoen Soedanezen zijn gevlucht naar het buitenland.
In de overbevolkte vluchtelingkampen laten de levensomstandigheden te wensen over. Er is onvoldoende water voor de vele vluchtelingen en ook de hygiënische faciliteiten kunnen de toevloed aan mensen niet aan. Daardoor worden steeds meer vluchtelingen ziek.
Een nieuwe golf van cholera in Soedan bedreigt ontheemde gemeenschappen en in verschillende kampen werd een malaria-uitbraak vastgesteld.
Het conflict veroorzaakt een humanitaire crisis buiten elke proportie. Ongeveer 25 miljoen mensen, bijna de helft van de Soedanese bevolking, hebben humanitaire hulp en dringende bescherming nodig.
In Noord-Darfoer, een staat in het westen van Soedan, hebben mensen een systematisch tekort aan voedsel. Als de oorlog blijft duren, zal de humanitaire situatie er in 2025 alleen maar op achteruitgaan.
Oorlog in Soedan: wat is er aan de hand?
In Soedan woedt al ruim een jaar oorlog. Centraal in het conflict staat de rivaliteit tussen twee generaals: die van het reguliere leger, Abdel Fattah al-Burhan, en die van de paramilitaire groep RSF (Rapid Support Forces) van Mohamed Hamdan Dagalo, ook bekend als Hemedti.
In 2019 werd dictator Omar al-Bashir van de macht verdreven na een volksopstand. Er werd gewerkt aan een overgang naar democratie in Soedan, maar in 2021 pleegden de RSF en het Soedanese leger samen opnieuw een staatsgreep.
De militairen bleven aan de macht, maar zouden een akkoord tekenen, waarin ze de macht zouden overdragen aan een burgerregering. Een onderdeel van het akkoord was dat de RSF zou worden opgenomen in het reguliere leger. Het was al langer duidelijk dat generaal Hemedti dat niet over zijn kant zou laten gaan.
De spanningen tussen het leger en de RSF liepen op, en zijn sinds halfweg april 2023 geëscaleerd. Het kwam tot een open oorlog in de hoofdstad Khartoem, en de vijandelijkheden sloegen over naar andere regio's.
Naast de regio rond Khartoem wordt vooral gevochten in de westelijke regio Darfoer, waar 20 jaar geleden ook al een burgeroorlog woedde. De oorlog in Darfoer werd uitgevochten tussen rebellengroepen en het regeringsleger van Bashir, dat werd bijgestaan door de beruchte Janjaweed-milities. Een deel van de Janjaweed is na de burgeroorlog opgegaan in de RSF.
De RSF leek, zeker in het begin, aan de winnende hand. Vooral in Khartoem en het gebied ten zuiden van de hoofdstad, en in Darfoer. Begin dit jaar heeft het regeringsleger dan weer meer voet aan de grond gekregen in de regio rond Khartoem. Vooral in Omdurman, de stad die tegenover Khartoem ligt, aan de andere oever van de Nijl. Het regeringsleger heeft grofweg de controle over het noorden en het oosten van het land, onder meer over de havenstad Port Soedan aan de Rode Zee.
