Zelfs zijn broer wist niet van zijn vlucht: reconstructie toont hoe Assad op zijn laatste dag iedereen misleidde

Op zaterdag 7 december gaat het plots snel in Syrië: rebellengroepen onder leiding van de islamitische militie Hayat Tahrir al-Sham (HTS) rukken op vanuit Homs naar hoofdstad Damascus. Dan al lijkt duidelijk dat het regime van president Bashar al-Assad geen lang leven meer beschoren is.

Dat weet Assad op dat moment zelf ook al, zo leert persbureau Reuters uit gesprekken met 14 bevoorrechte getuigen. Meer nog: Assad beseft dat zijn legertop hoopt op een doortastende interventie van het Russische leger, maar hij heeft zelf in een ontmoeting met Russisch president Poetin in Moskou, een dikke week eerder, al te horen gekregen dat die er niet zal komen.

Ook vanuit Iran kan hij geen steun verwachten, zo beseft de president maar al te goed. Een Iraanse interventie in Syrië kan voor Israël een uitgelezen aanleiding vormen om Iraanse troepen aan te vallen. Een paar dagen eerder, op 2 december - Aleppo is dan al in handen van de rebellen -, spreekt Assad de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken nog. 

Hoewel Assad naar verluidt duidelijk nerveus oogt tijdens die vergadering en aangeeft dat zijn leger te verzwakt is om weerstand te bieden aan de plotse opmars van de rebellen, vraagt hij Iran zelfs niet om hulp.

Maar dat is dus niet de sombere boodschap die hij op zaterdag 7 december aan zijn 30 leger- en veiligheidschefs brengt. Assad verzekert hen dat Russische militaire steun op komst is, dat de troepen nog even moeten volhouden en de opmars van de rebellen zolang mogelijk moeten proberen te rekken.

Met premier Mohammed Jalali belt hij zaterdagavond om 22.30 uur nog. "Ik vertelde hem hoe moeilijk de situatie was. Dat er een grote vluchtelingenstroom op gang gekomen was van Homs naar Latakia en dat er paniek en horror heerste in de straten", zo getuigde Jalali bij de Saudische zender Al Arabiya TV. "'Morgen zullen we wel zien', zei hij me. 'Morgen, morgen', was het laatste dat hij me zei." 

Ook voor zijn personeel trekt Assad een mistgordijn op: aan de stafchef van zijn administratie zegt hij zaterdagavond dat hij naar huis gaat, terwijl hij op weg is naar de luchthaven. Zijn woordvoerder krijgt zelfs nog een telefoontje om bij hem thuis langs te komen om een speech te schrijven, maar wanneer ze daar arriveert, is er niemand meer. 

Beelden van de rebellen na de inval tonen het presidentiële complex alsof het letterlijk een uur voordien nog bewoond was, met gekookt eten op het aanrecht en persoonlijke bezittingen die overal verspreid liggen. 

Assad stapt wellicht zaterdagnacht op een vliegtuig. Uit gegevens van Flightradar blijkt dat een Russisch Iljoesjin-76-toestel dan opstijgt van in de buurt van Damascus, naar het oosten vliegt en dan naar het noorden zwenkt, om vervolgens in de buurt van Homs van de radar te verdwijnen. Volgens Reuters wordt de transponder van het vliegtuig uitgezet.

Het toestel maakt een tussenstop op de Russische luchtmachtbasis bij Latakia en vliegt van daar naar Moskou, waar Assads vrouw en kinderen zich al sinds eind november bevinden. 

Nochtans zou dat niet de oorspronkelijke bestemming geweest zijn die Assad op het oog had. Hijzelf had gehoopt om asiel te krijgen in de Verenigde Arabische Emiraten. Maar daar vrezen ze diplomatieke heibel te krijgen met de VS en de EU als ze een president opvangen die ervan wordt beschuldigd chemische wapens te hebben ingezet tegen zijn eigen bevolking.

Volgens Russische diplomatieke bronnen van Reuters zou de Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov dat weekend nog alle zeilen hebben bijgezet om Assads exit veilig te laten verlopen. Onder meer Turkije en Qatar krijgen de vraag om al hun connecties bij rebellengroep HTS daarvoor in te zetten. Dat zou volgens Reuters ook gebeurd zijn.

Over het lot van Assads ruimere familie is meer onduidelijkheid. Reuters verneemt dat zelfs Assads jongere broer, generaal Maher, niet van het vluchtplan op de hoogte is. Uiteindelijk slaagt die erin om zelf met een helikopter naar Irak te vliegen en van daaruit door te reizen naar Rusland. 

Ook 2 van Assads neven zijn nog in Damascus wanneer de stad valt. Bij hun vlucht in de auto belanden ze in een hinderlaag van rebellen. Een van beiden wordt daarbij naar verluidt gedood.