Duizenden Syriërs nemen afscheid van Mazen al-Hamada, activist die na terugkeer uit Nederland strijd tegen Assad met leven bekocht

Het zijn beelden die door merg en been gaan. Hopen lichamen, zwaar toegetakeld en met sporen van marteling, die uit de beruchte Sednaya-gevangenis worden gehaald en naar een mortuarium worden overgebracht.

Buiten proberen familieleden aan de hand van foto's van de menselijke resten hun geliefden te identificeren. Het einde van het regime van Assad brengt dus niet alleen vreugde: bij velen worden ook oude wonden opengereten.

Onder de aanwezige familieleden is ook Iman Bseis Hommada. Zij herkende op de foto's haar broer Mazen al-Hamada, één van de meest prominente activisten tegen het regime van Assad. 

Wanneer de burgeroorlog in Syrië in 2011 losbreekt, staat Hamada op de barricades. Hij komt op straat en neemt deel aan de vele demonstraties, en post de beelden achteraf op sociale media. Hij wordt daarvoor opgepakt, opgesloten en gemarteld. En hij zag het ook bij vele anderen.

In 2014 wordt hij vrijgelaten en vlucht hij naar Nederland. Hamada krijgt er asiel en een sociale woning, maar hij heeft het erg moeilijk. De littekens van zijn detentie in de Sednaya-gevangenis helen niet. 

Hamada kampt met een post-traumatische stoornis en hij ziet er niet goed uit: zijn gezicht is ingevallen en zijn ogen staan verslagen. Volgens kennissen raakt hij ook verstrikt in het web van de Nederlandse bureaucratie. Zijn uitkering wordt stopgezet, waardoor hij zijn huur niet langer kan betalen.

Toch doet hij keer op keer huilend zijn verhaal aan wetenschappers, journalisten en politici over zijn tijd in Syrië. In 2016 kan VRT NWS-buitenlandjournalist Inge Vrancken hem spreken. Hij vertelt over de gruwel die hij doormaakte.

"Op een keer werd een ondervrager helemaal gek. Hij legde iemand op de grond en bleef hem slaan met stokken en schoppen. Dat was niet genoeg. Hij nam ook een lasapparaat en richtte dat op zijn gezicht. Twee dagen later is de man overleden."

Maar Hamada is gefrustreerd. Ondanks zijn getuigenissen en de aandacht van de pers, verandert er niets. Integendeel, in 2015 krijgt Assad hulp uit Russische hoek en valt steeds meer gebied in handen van het regime. De internationale gemeenschap staat erbij en kijkt er naar, vindt hij.

"Allerlei dingen hebben ze gedaan", getuigt hij. "Ze hebben mijn familie gedood, mijn neven. Waarom? Ik weet het niet. Omwille van die klootzak (president Assad, red.)? De hele internationale gemeenschap blijft toekijken, terwijl mensen vermoord worden in zijn gevangenissen. 11.000 foto's waren niet genoeg om de internationale gemeenschap te overtuigen."

Ondanks de gruwel die Hamada in Syrië had doorgemaakt, beslist hij in 2020 om terug te keren naar Damascus. Onder valse voorwendselen, zo blijkt. Syrische geheime agenten die opereerden in Duitsland hadden hem amnestie, een goed leven en hulp beloofd.

Eenmaal aangekomen in Damascus realiseert hij zich dat daar niets van aan was en dat hij een fout heeft gemaakt door terug te keren. Hij belt zijn familie nog om dat te zeggen, maar sindsdien ontbreekt van hem elk spoor.

Eén van zijn laatste interviews doet hij in een documentaire, die in 2017 werd uitgezonden. "Ik zal niet rusten totdat ik ze voor de rechtbank heb gesleurd en gerechtigheid zal krijgen", zegt hij daarin. Zover zal het uiteindelijk niet komen. 

Enkele dagen geleden werd zijn lichaam aangetroffen in de Sednaya-gevangenis, ook wel het 'slachthuis van Assad' genoemd. Hij zou een paar weken voor de bevrijding van de gevangenis geëxecuteerd zijn. Zijn lichaam was zwaar toegetakeld en vertoonde tekenen van marteling.

Vandaag wordt Hamada begraven. Duizenden mensen wonen de uitvaartstoet bij. Hij is 47 jaar geworden.