Vlaanderen haalt momenteel maar 33,7 procent uitstootreductie tegen 2030 (en dat kan vele honderden miljoenen kosten) 

De nieuwe Vlaamse klimaatminister Melissa Depraetere (Vooruit) heeft het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap (Veka) laten uitzoeken waar Vlaanderen precies staat met de afbouw van de uitstoot van broeikasgassen. 

Het was een pertinente vraag. De Europese Unie vraagt aan België een reductie van 47 procent tegen 2030 (tegenover 2005), maar het kabinet-Demir wilde voor Vlaanderen in de vorige legislatuur nooit verder gaan dan -40 procent. Tegelijk circuleerde in de wandelgangen dat de situatie nog slechter is dan eerder aangenomen, iets wat nu blijkt. 

Het Veka komt uit op amper 33,7 procent afbouw tegen 2030, waarmee Vlaanderen zelfs ver onder de lat van 40 procent zou duiken. In het nieuwe Vlaamse regeerakkoord staat dat Vlaanderen eerst mikt op 40 procent en nadien de door Europa gevraagde 47 procent, eens die eerste kaap is gerond.

Ter vergelijking: Nederland mikt op -55 procent in 2030 met zijn klimaatwet, al is er maar een kleine kans van 5 procent dat dat effectief ook gehaald wordt. Tegen 2035 zou het wel lukken. 

Het Veka nam het nieuwe Vlaamse beleid voor transport en landbouw al mee, twee sectoren waar de uitstoot maar moeilijk naar beneden gaat. Gebouwen zijn nog niet meegerekend in de projectie, evenmin als de aangekondigde belastingverschuiving die elektriciteit goedkoper moet maken ten opzichte van bijvoorbeeld gas. 

Voor gebouwen wordt een positief effect verwacht van de collectieve renovatie van de slechtst geïsoleerde woningen die Depraetere wil doorvoeren. Ook de aanschaf van een warmtepomp zal worden gestimuleerd, al moeten de precieze modaliteiten nog worden uitgewerkt: "Het moet de goedkoopste optie om te verwarmen worden." 

Minister Depraetere wil de omslag realiseren met veel aandacht voor de minder begoede burger. "We moeten van de klimaatstrijd een koopkrachtstrijd maken. Met maatregelen die goed zijn voor de planeet en voor de portemonnee."

Anderzijds kan het versoepelen van de renovatieverplichting voor particulieren die een woning met een slecht energielabel kopen, een negatief effect hebben. 

De taxshift ten voordele van elektriciteit kan een grote rol spelen. Pieter Vingerhoets van het onderzoeksinstituut VITO/EnergyVille noemde die zelfs zeer belangrijk. Maar het blijft afwachten hoe groot die zal uitvallen, en in welke mate de taxshift mensen kan overtuigen om bijvoorbeeld toch nog een elektrische auto te kopen of een warmtepomp om hun huis te verwarmen. 

Dat het cijfer voorlopig zo slecht uitvalt, is onder meer omdat de Vlaamse regering heeft beslist om het verbod op de verkoop van auto's met verbrandingsmotoren uit te stellen van 2029 naar 2035 - in lijn met wat in Europa geldt. 

Ook verloopt de omschakeling naar elektrische wagens trager dan verwacht, en heeft de Vlaamse regering zo snel als mogelijk de premie van 5.000 euro laten schrappen. Anderzijds wordt wel ingezet op een groener bussenpark, maar dat zou de tragere aangroei van het contingent elektrische auto's in ons land niet kunnen compenseren.

Het slechte cijfer dat voor 2030 wordt verwacht, komt niet uit de lucht gevallen en is grotendeels het gevolg van het beleid van de vorige jaren. Er wordt gewezen naar de vorige regering onder Jan Jambon (N-VA), die te weinig zou hebben gedaan om de uitstoot af te bouwen, en het cijfer van 40 procent te rooskleurig zou hebben voorgesteld. 

"Als we de trend (van de afbouw van broeikasgassen, red.) van de periode 2019 tot 2022 gewoon zouden doortrekken richting 2030, zouden we uitkomen op -35 procent", vertelt Yelter Bollen, klimaatspecialist bij Bond Beter Leefmilieu, aan VRT NWS. "En dan moet je nog weten dat er in die periode enkele meevallers waren voor de uitstoot, zoals de coronacrisis en daarna de energiecrisis." 

De BBL heeft het over "lijken die uit de kast vallen" na de vorige regeerperiode. 

Officieel blijft het kabinet-Depraetere voluit gaan voor de 40 procent reductie, "waarna we richting die 47 procent kunnen gaan". Woordvoerster Laurien Joostens wijst op het effect van maatregelen voor collectieve renovaties en groene bussen bij De Lijn die nog niet zijn doorgerekend, en op de taxshift. Ze geeft wel toe dat Vlaanderen "voor een grote opdracht staat".  

Melissa Depraetere, die als klimaatminister ook bevoegd is voor onder meer Wonen, zal op de goodwill moeten rekenen van collega-ministers zoals Jo Brouns (CD&V) op Landbouw en Annick De Ridder (N-VA) op Transport. Ze vraagt haar collega's om "een serieuze tand bij te steken op het vlak van mobiliteit, landbouw en industrie. Want het is vooral op die domeinen dat Vlaanderen nu tekortschiet." 

Maar dat Depraetere meer klimaatinspanningen vraagt aan de Vlaamse coalitiepartners CD&V en N-VA zou nu al tot ergernis leiden. De woordvoerder van Brouns laat in De Tijd weten dat er niet aan extra maatregelen wordt gedacht om de veestapel te verkleinen, terwijl het kabinet-De Ridder niet wil weten van een kilometerheffing. Depraetere roept hen op tot ambitieuzere maatregelen: "Alleen als de inspanningen eerlijk worden verdeeld, vermijden we dat de factuur bij de Vlaming terechtkomt." 

In het Vlaams Parlement kreeg Depraetere vanmiddag verschillende vragen over de grote kloof in uitstootreductie. Ze benadrukte dat het Veka-rapport "een startpunt" is.

Eens het volledig is, wordt het vrijgegeven aan het parlement, en dan zal het dienen om extra maatregelen te nemen: "Daarna moeten we met iedereen bekijken wat we kunnen doen, en we moeten dat met iedereen samen doen", zei ze. Opnieuw een duidelijke oproep naar de andere fracties. Depraetere liet overigens nog weten dat er opnieuw renteloze leningen komen voor wie wil renoveren "tijdens het komende jaar". 

Intussen hangt ons land een torenhoge factuur boven het hoofd. België gaat wellicht honderden miljoenen  euro moeten betalen aan extra uitstootrechten als de doelstellingen niet worden gehaald. 

Mogelijk volgen de eerste 'boetes' al tijdens de komende jaren, omdat ons land sowieso niet op schema zit en nu al een achterstand heeft in het beperken van de uitstoot, al blijft die timing nog onduidelijk. "Ik zal niet toelaten dat de factuur bij de gewone Vlaming terechtkomt", zegt Depraetere. Ze wil dat doen door het probleem te voorkomen, "door de mensen te helpen minder te verbruiken, ook financieel". 

Volgens een berekening van Yelter Bollen kunnen de cumulatieve kosten (jaar na jaar opgeteld) in het slechtste geval oplopen tot meer dan 2,5 miljard euro, als België bijvoorbeeld maar 34 procent reductie haalt in 2030, en berekend tegenover het doel van 47 procent. Voor 2030 alleen al zou het gaan om een slordige 600 miljoen, gerekend aan een koolstofprijs van ongeveer 100 euro per ton.

De vraag is ook hoe die factuur verdeeld zal worden, aangezien het vooral Vlaanderen is dat in gebreke blijft. Brussel en Wallonië hebben wél hun huiswerk min of meer af. 

Intussen heeft België nog steeds geen klimaatplan ingediend bij Europa. Daarvoor wordt gewacht op de vorming van een federale regering. Volgens Joostens wordt er naarstig aan gewerkt, en is het de bedoeling om er een te hebben ten laatste 3 maanden na de landing van een federale regering.