Met 'het recht van het bloed' migreren Zuid-Amerikanen terug naar Italië, "maar Italië wil geen toegangspoort tot Europa zijn"

Volgens een schatting van het Italiaanse statistiekbureau Istat hebben vorig jaar 190.000 Zuid-Amerikanen een Italiaans paspoort aangevraagd én gekregen. Al moet daar een kanttekening bij geplaatst worden. "Er zijn weinig precieze cijfers. Dat heeft ermee te maken dat de paspoorten op allerlei plekken kunnen worden aangevraagd", zegt correspondent Rosa van Gool in 'Nieuw feiten' op Radio 1.

Uit de schattingen blijken vooral inwoners van Brazilië en Argentinië vragende partij te zijn. Voor dat paspoort doen ze een beroep op het 'ius sanguinis', het 'recht van het bloed': Als ze kunnen aantonen dat hun voorouders Italiaans bloed hebben, komen ze in aanmerking.

"Soms zijn dat hele verre voorouders", weet Van Gool. "Het kan gaan om mensen die in 1880 naar Zuid-Amerika getrokken zijn om daar als jonge twintiger een familie te stichten. Zo'n voorouder kan nu makkelijk tientallen of honderden nakomelingen hebben."

Aan voorouders alvast geen gebrek: aan het einde van de 19de eeuw trokken veel Europeanen naar Zuid-Amerika. Zo'n 9 miljoen mensen zochten een beter leven in de 'nieuwe wereld'.

De regeling op zich bestaat al langer. "In Brazilië en Argentinië zijn er ook enorme gemeenschappen met een Italiaans paspoort die niet naar Italië komen, maar die bijvoorbeeld wel mogen stemmen bij Italiaanse verkiezingen. Dat is iets heel opmerkelijks." Maar nu trekken er velen ook effectief naar het Italiaanse vasteland, merkt ze op.

Daar zijn verschillende redenen voor. "Maar vaak gaat het om economische motieven", zegt Van Gool. "Ik heb bijvoorbeeld Argentijnen gesproken die worstelen met de hoge inflatie in Argentinië. Ze zien betere kansen om een mooi leven op te bouwen in Europa, of dat nu in Italië is of een ander land."

De anti-migratiestandpunten van de radicaal-rechtse premier Giorgia Meloni houdt dat voorlopig niet tegen. "De Italianen zijn minder kritisch tegenover deze migratie", zegt Van Gool. Dat kan te maken hebben met dat 'ius sanguinis'. "Het idee heerst dat het mensen zijn die cultureel en qua bloed aan de Italianen verbonden zijn."

Maar Italië heeft die mensen ook nódig. "Italië is een van de snelst vergrijzende landen van Europa. In dorpen zoals Biccari is de leegloop gigantisch. Dat levert problemen op voor Italianen die er wel blijven. Als er niet genoeg kinderen zijn om een school te vullen, dan gaat die school dicht." In Biccari zijn ze dus best blij met de nieuwkomers.

Toch weerklinkt ook wel wat gemopper. "Niet iedereen in Italië is er blij mee. Er wordt toch soms gesproken over een inperking van de regeling", zegt Van Gool. "Sommige mensen vinden dat het paspoort te gemakkelijk verkregen kan worden. Zeker als je het vergelijkt met de kinderen van migranten, vaak uit Afrika of Azië, die in Italië geboren worden."

"Zij doorlopen de hele Italiaanse school, werken er, spreken perfect Italiaans… maar ze kunnen pas vanaf hun 18de met een enorme bureaucratische rompslomp een paspoort krijgen. Dat contrast is volgens sommigen niet eerlijk."

Daarnaast wordt er ook voor een 2e 'leegloop' gevreesd. "Op het moment dat ze Italiaan worden, zijn het Europese burgers en kunnen ze zich vrij binnen de Europese Unie bewegen en verhuizen. Anekdotisch is het bekend dat heel wat van die mensen naar Spanje trekken, omdat ze daar de taal spreken."

"De Italianen willen ook geen toegangspoort tot Europa zijn", zegt Van Gool. Een doorstroom naar Spanje of Portugal willen de Italianen het liefst vermijden.